12 soruda dekarbonizasyona başlangıç tanısı
Bu sayfada
Kuruluşun önce envanteri mi, kapsam taramasını mı, hedef yöntemini mi, proje veri kartlarını mı yoksa yönetişim ve kanıt düzenini mi kurması gerektiğini belirler. Tanı, hedef seviyesi veya mevzuata uygunluk kararı vermez.
Uzman inceleme kapısı
Kurumsal sera gazı envanteri, geçiş planı ve iç kontrol deneyimli teknik uzman
Kısa cevap§
Başlangıç tanısı, kuruluşun “iyi” veya “kötü” olduğuna puan vermez; ilk yüz günde hangi veri ve karar boşluğunun kapatılacağını bulur. On iki soru sınır, envanter, dış maruziyet, hedef, proje, finans, yönetişim ve kanıt konularını tarar. Her cevap var ve kanıtlı, kısmen var, yok veya uygulanamaz—gerekçeli olarak kaydedilir. Sonuç bir radar puanı değil, kararın durmasına yol açan boşluk matrisi ve sahipli eylem listesidir. “Bilmiyoruz” kabul edilebilir bir başlangıçtır; sıfır emisyon, mevzuat dışında olma veya düşük risk anlamına gelmez.
Bu sayfa hangi kararı bitirir?§
Kuruluşun önce envanteri mi, kapsam taramasını mı, hedef yöntemini mi, proje veri kartlarını mı yoksa yönetişim ve kanıt düzenini mi kurması gerektiğini belirler. Tanı, hedef seviyesi veya mevzuata uygunluk kararı vermez.
Yedi adımlı sistemdeki yeri§
Tanı, yedi adımın önündeki başlangıç kapısıdır ve her adım için bir engel arar: ölçüm, maruziyet, hedef, seçenek, finansman, uygulama, kanıt/güncelleme. Sonuçlar adımlar boyunca ilerledikçe kapanır; yıllık gözden geçirmede tanı tekrarlanabilir.
Girdi → yöntem → çıktı§
Girdi: Mevcut raporlar, tüzel kişi/tesis listesi, enerji ve üretim kayıtları, müşteri ve banka talepleri, yatırım planı, sorumluluk çizelgesi.
Yöntem: On iki soruyu kanıt bağlantısı ve sorumlu görüşmesiyle dört durumdan birine atama; etki ve aciliyete göre boşluk sıralama.
Çıktı: Sahibi, son tarihi, beklenen kanıtı ve etkilediği sistem adımı belirli başlangıç eylemleri.
On iki soru ve kanıt standardı§
- Raporlayan kuruluş kim? Tüzel kişiler, iştirakler, ortaklıklar ve konsolidasyon yaklaşımı belgeli mi?
- Hangi tesis ve kaynaklar var? Yakıt, proses, kaçak, satın alınan enerji ve değer zinciri kaynak listesi tam mı?
- Faaliyet verisi yeniden üretilebilir mi? Sayaç, fatura, ERP ve laboratuvar kaydının dönem-birim-sahibi belli mi?
- Envanter yöntemi tanımlı mı? Faktör, gaz, GWP seti, tahmin ve yeniden hesaplama politikası kayıtlı mı?
- Kapsam 2 iki yöntemle ele alınıyor mu? Uygulanabilir pazarda location-based ve market-based sonuçlar ile araç kalitesi ayrılmış mı?
- Scope 3 taraması tamam mı? On beş kategori için dahil/hariç gerekçesi ve veri iyileştirme planı var mı?
- Dış maruziyetler ayrıldı mı? Hukuk, raporlama standardı, müşteri sözleşmesi ve banka talebi aynı etiket altında mı kalmış?
- Hedef yönetilebilir mi? Baz yıl, kapsam, metrik, hedef yıl, patika ve baz yıl yeniden hesaplama kuralı var mı?
- Proje listesi karar verilebilir mi? Baz senaryo, brüt azaltım, CAPEX/OPEX, bağımlılık, sahibi ve M&V tanımlı mı?
- Finansal bağ kuruldu mu? Fiyat yılı, senaryo, varlık ömrü, nakit akışı ve çift sayım kontrolü var mı?
- Uygulama sahibi kim? Yönetim kurulu gözetimi, yönetici sorumluluğu ve proje kilometre taşları atanmış mı?
- Kanıt ve güncelleme çalışıyor mu? İç kontrol, düzeltme izi, güvence kapsamı ve yıllık plan güncellemesi tanımlı mı?
Bir soruya “var” denmesi için dosya adı değil, örneklenebilir kanıt gerekir. Örneğin envanter tablosu bulunması, organizasyon sınırı kararı veya baz yıl politikasının da bulunduğunu kanıtlamaz. “Uygulanamaz” cevabı da sahibi ve gerekçesi olmayan bir kaçış değildir. Sonuçlar yüzdeye çevrilmez; kritik bir tek boşluk, yüksek toplam puanlı görünümden daha önemli olabilir.
TEMSİLİ örnek§
Bir ihracatçı üretici temsili tanıda on iki sorunun sekizine “var” diyor. Kanıt incelemesi, enerji faturalarının güçlü olduğunu; fakat satın alınan elektriğin yalnız market-based tek sonuçla verildiğini, Scope 3 taramasının yapılmadığını ve yatırım projelerinde ölçüm planı olmadığını gösteriyor. Ekip “envanteri baştan yap” yerine üç eylem açıyor: iki Scope 2 sonucunu üretmek, 15 kategori taramasını tamamlamak, ilk iki proje için sayaç ve baz senaryo kurmak. Sayıların hiçbiri sektör ortalaması veya güvence sonucu değildir.
Karar çizimi§
Ne değildir? Sık hatalar§
- Mevzuata uygunluk sertifikası, olgunluk derecesi veya rakip kıyası değildir.
- Eksik veriyi sıfır, “uygulanamaz”ı kanıtsız hariç tutma saymak hatadır.
- Dosya varlığını yöntem ve kontrolün çalıştığına kanıt saymak hatadır.
- Kredi alımını fiziksel azaltım projesi; kaçınılan emisyonu envanter düşüşü saymak hatadır.
- En kolay boşlukları kapatıp yüksek etkili tek engeli ertelemek hatadır.
Beş maddelik karar kontrolü§
- Her cevabın belge veya kayıt bağlantısı var mı?
- “Yok” ile “uygulanamaz” açık gerekçeyle ayrıldı mı?
- Boşluk, etkilediği yedi adım ve karar riskiyle eşlendi mi?
- Her kapatma işinin sahibi, tarihi ve kabul kanıtı belli mi?
- Tanının mevzuat, güvence veya performans sonucu olmadığı yazılı mı?
Birincil resmî kaynaklar§
- GHG Protocol Corporate Standard (yeni sekmede açılır) — erişim: 28.08.2026.
- GHG Protocol Scope 2 Guidance (yeni sekmede açılır) — erişim: 28.08.2026.
- GHG Protocol Scope 3 Standard (yeni sekmede açılır) — erişim: 28.08.2026.
- IFRS S2 Climate-related Disclosures (yeni sekmede açılır) — erişim: 28.08.2026.