CAPEX, OPEX ve varlık ömrü birlikte nasıl modellenir?
İlk ekipman bedeli yatırımın tamamı değildir.
Bu sayfada
Karar, projenin gerçek yatırım profilini ve varlık yenileme döngüsüne göre hangi finansal göstergelerle komiteye gideceğini belirlemektir.
Kısa cevap — İlk ekipman bedeli yatırımın tamamı değildir. Mühendislik, bağlantı, duruş, söküm, işletme sermayesi, periyodik yenileme ve kalıntı değer yıllara yerleştirilir; enerji, hammadde, bakım, personel ve sigortanın baz–proje farkı OPEX'e yazılır. Teknik ömür, muhasebe faydalı ömrü, ekonomik değerlendirme süresi ve kredi vadesi ayrı kavramlardır. NPV, IRR, basit ve iskontolu geri ödeme aynı sonucu söylemez; seçilen iskonto oranı proje/kuruluş koşuluyla gerekçelendirilir, evrensel “dekarbonizasyon eşik oranı” uydurulmaz.
Bu sayfa hangi kararı bitirir?§
Karar, projenin gerçek yatırım profilini ve varlık yenileme döngüsüne göre hangi finansal göstergelerle komiteye gideceğini belirlemektir.
Yedi adımda yeri: Ölç → Maruziyeti belirle → Hedef koy → Seçenekleri değerlendir → Finanse et → Uygula → Kanıtla ve güncelle.
Girdi → yöntem → çıktı: Varlık bileşenleri, baz/proje OPEX'i, ömür ve takvim → yıllık fark nakit akışı, tutarlı enflasyon/iskonto ve yenileme → NPV, IRR, geri ödeme, yıllık CAPEX/OPEX profili ve duyarlılık.
Dört ömrü ayrı tut§
Teknik ömür ekipmanın fiziksel hizmet süresidir. Ekonomik ömür, daha erken yenileme, politika veya talep değişimi nedeniyle nakit akışının anlamlı olduğu süredir. Muhasebe faydalı ömrü amortisman tahminidir; amortisman nakit çıkışı değildir, ancak vergi etkisi olabilir. Finansman vadesi borcun geri ödeme süresidir. Model, en kısa olanı otomatik seçmez; her birini kendi kullanımında gösterir.
NPV: Σ CF_t/(1+r)^t. IRR, NPV'yi sıfır yapan orandır. Basit geri ödeme iskontosuz
kümülatif nakdin sıfırı geçtiği zamanı; iskontolu geri ödeme, bugünkü değerli nakdin
geçtiği zamanı gösterir. IRR ölçek ve zamanlama farklarını gizleyebilir; birbirini
dışlayan projelerde artımsal NPV ve kısıtlar ayrıca okunur. Birden fazla işaret değişimi
olan akışlarda birden fazla IRR oluşabilir.
TEMSİLİ örnek§
Bir ısı pompası yatırımının yıl 0 toplam CAPEX'i 15,0 milyon TL; yıllık enerji
tasarrufu 3,0 milyon TL, ek bakım 0,4 milyon TL olsun. Yıl 8'de 2,0 milyon TL
kompresör yenilemesi, yıl 15'te 1,0 milyon TL kalıntı değer bulunsun.
Net yıllık fayda = 3,0 − 0,4 = 2,6 milyon TL
AF_15,%8 = [1 − (1,08)^−15]/0,08 = 8,5595
NPV = −15 + 2,6×8,5595 − 2/(1,08)^8 + 1/(1,08)^15 = +6,49 milyon TL
Aynı nakit dizisinin IRR'si yaklaşık %14,5; yenilemeyi yok sayan basit geri ödemesi
15/2,6 = 5,77 yıl; %8 ile iskontolu kümülatif nakit ilk kez 9. yıl içinde pozitife
geçer. Bu göstergeler teknik uygulanabilirlik veya finansman onayı değildir.
Hesap künyesi: 2026 reel TL, vergi öncesi; iskonto %8 reel, proje riskine özgü, evrensel eşik değil; ekonomik ömür 15 yıl, yenileme 8. yıl; üretim bazı
75.000 ton ürün/yıl; karbon sınırı Scope 1 azalımı eksi artan Scope 2, brüt proje farkı; karbon fiyatı 0 TL/t merkez, 1.500 TL/t stres; örnek NPV'ye eklenmedi;
belirsizlik CAPEX ±%20, tasarruf ±%15, ömür 12–18 yıl; son inceleme 28.08.2026.
Karar çizimi§
- 01Y0: −15,0 mn TL
- 02Y1–15: +2,6/yıl
- 03Y8: −2,0 mn TL
- 04Y15: +1,0 mn TL
- 05NPV: +6,49 mn TL
Bileşen: VarlikOmruNakitSelalesi. En iyi tür: yıllı nakit akışı şelalesi ve
altında dört ömür rayı; ilk yatırım, OPEX faydası, yenileme ve kalıntı değeri görünür.
Kesin veri şeması/etiketler: year, cashflow_type, capex_tl2026, opex_delta_tl2026, working_capital_tl2026, tax_tl2026, replacement_tl2026, salvage_tl2026, discount_factor, pv_tl2026, technical_life, economic_life, accounting_life, debt_tenor. X “yıl”; Y “2026 reel milyon TL”; ömür rayları ayrı etiketlenir.
Caption: “Yenileme ve ömür varsayımı görünmeden geri ödeme eksiktir.” Alt metin
dört ana akışı ve göstergeleri okur. Mobilde yıllık tablo; baskıda giriş/çıkış için
artı/eksi simgesi; azaltılmış harekette yoktur. Tablo alternatifi her yılın nakdini,
iskonto faktörünü ve bugünkü değerini verir.
Ne değildir? Sık hatalar§
CAPEX yalnız satın alma faturası; OPEX yalnız enerji; teknik ömür de kredi vadesi değildir. Amortismanı nakit çıkışı saymak, reel akışı nominal oranla iskonto etmek, yenilemeyi atlamak, basit geri ödemeyi NPV yerine kullanmak ve her proje için aynı “kabul oranını” evrensel kural gibi dayatmak hatadır.
Beş karar kontrolü§
- Tüm ilk yatırım, duruş, söküm, işletme sermayesi ve yenilemeler yıllara dağıtıldı mı?
- Baz–proje OPEX farkı aynı üretim ve kalite düzeyinde mi?
- Reel/nominal akış, iskonto ve fiyat yılı birbiriyle uyumlu mu?
- NPV, IRR, basit ve iskontolu geri ödeme birlikte ve doğru adla mı?
- Teknik, ekonomik, muhasebe ömrü ve borç vadesi ayrıldı mı?
Birincil kaynaklar§
Erişim: 28.08.2026.