İç karbon fiyatı: gölge fiyat mı, iç ücret mi?

Kısa cevap — Gölge fiyat, projelerin gelecekteki karbon riskine duyarlılığını test eden karar varsayımıdır; muhasebe faturası yaratmaz. İç karbon ücreti, emisyonu iş birimlerine parasal tahakkuk ettirip bir dönüşüm fonuna aktarabilir; grup içinde kaldığı sürece konsolide dış nakit çıkışı değildir. Örtük fiyat ise bir hedef veya standart için ödenen ek maliyetin azaltılan tonlara bölünmesiyle geriye dönük türetilir. Amaç, kapsam, fiyat patikası, gelir kullanımı ve istisnalar yönetimce onaylanmadan tek bir “şirket karbon fiyatı” kullanmak yanıltıcıdır.

Bu sayfa hangi kararı bitirir?§

Karar, hangi iç fiyat mekanizmasının hangi yatırım, bütçe veya davranış kararında kullanılacağını ve sonucu kimin onaylayıp izleyeceğini belirlemektir.

Yedi adımda yeri: Ölç → Maruziyeti belirle → Hedef koy → Seçenekleri değerlendir → Finanse et → Uygula → Kanıtla ve güncelle.

Girdi → yöntem → çıktı: Emisyon sınırı, karar türü, dış fiyat maruziyeti ve hedef → gölge fiyat duyarlılığı, iç ücret tahakkuku veya örtük fiyat hesabı → düzeltilmiş proje karşılaştırması, birim bütçe sinyali ve tarihli yönetişim kaydı.

Üç mekanizmayı karıştırma§

Gölge fiyat NPV yanında bir duyarlılık görünümü üretir: Gölge değer_t = brüt azaltım_t × gölge fiyat_t. Gerçek ETS maliyeti zaten proje nakit akışındaysa aynı ton için gölge değer eklenmez; istenirse yalnız dış fiyatın üzerindeki stres farkı kullanılır. İç ücret, ölçülen emisyon × ücret üzerinden iş birimine yansıtılır; sınırı, itiraz süreci ve toplanan tutarın kullanım kuralı gerekir. Örtük fiyat, örneğin daha düşük emisyonlu seçeneğin ek yaşam döngüsü maliyetini indirgenmiş ton farkına böler. Örtük fiyat, gelecekte uygulanacak ücret değildir.

IFRS S2, işletme kararlarında iç karbon fiyatı kullanıyorsa ton başına fiyatı ve nasıl kullandığını açıklama konusu yapabilir; standardın bütün işletmelere fiyat belirlettiği anlamına gelmez. Fiyat seviyesi “bilimsel tek doğru” diye seçilmez: amaç, sektör, coğrafya, varlık ömrü, risk iştahı ve dış politika senaryolarıyla gerekçelendirilir.

TEMSİLİ örnek§

İki proje aynı üretimde karşılaştırılsın. Elektrifikasyon 2.000 tCO₂e/yıl azaltıyor ve karbon öncesi NPV'si −300.000 €. Yönetim, 6 yıl için 50 €/tCO₂e sabit reel gölge fiyatı ve %6 reel iskonto kullanıyor.

AF = [1 − (1 + 0,06)^−6] / 0,06 = 4,9173
PV gölge değeri = 2.000 × 50 × 4,9173 = 491.730 €
Gölge-fiyatlı karar NPV'si = −300.000 + 491.730 = +191.730 €

Bu 491.730 € nakit girişi değildir. Ayrı olarak tesisin mevcut 10.000 tCO₂e emisyonuna 20 €/t iç ücret uygulanırsa yıllık 200.000 € iş birimi tahakkuku oluşur. Grup içinde bir dönüşüm fonuna aktarılıyorsa konsolide maliyet yaratmaz; vergi ve tüzel kişi etkisi ayrıca incelenir.

Hesap künyesi: 2026 reel €; iskonto %6 reel, bu kararın risk yapısına özgü ve evrensel eşik değil; proje ömrü 6 yıl; üretim bazı 60.000 ton ürün/yıl; karbon sınırı proje Scope 1 azalımı ve artan Scope 2 dahil net brüt fark; fiyat senaryosu gölge 50 €/t, iç ücret 20 €/t, gerçek ETS etkisi 0 kabulü; belirsizlik azaltım ±%15, fiyat 25–100 €/t duyarlılığı; son inceleme 28.08.2026.

Karar çizimi§

1. 01Gölge fiyat — karar testi
2. 02Proje karşılaştırması
3. 03İç ücret — iç tahakkuk
4. 04Birim bütçesi
5. 05Örtük fiyat — geriye dönük oran

TEMSİLİ · Yöntem ve sınırlar sayfa metninde açıklanır.

Bileşen: IcKarbonUcMekanizma. En iyi tür: üç sütunlu karşılaştırma ve ortak “dış nakit mi?” satırı; benzer para ifadelerinin farklı muhasebe anlamını gösterir.

Kesin veri şeması/etiketler: mechanism, scope, price_eur2026_per_t, price_path, decision_use, charged_entity, revenue_destination, external_cash_flag, double_count_control, approval_date, review_date. Sütun etiketleri “Gölge / Ücret / Örtük”; satırlar “Amaç, hesap, dış nakit, gelir kullanımı, açıklama”. Caption: “Aynı €/t birimi, üç farklı karar mekanizmasıdır.” Alt metin her mekanizmanın amacını ve nakit niteliğini söyler. Mobilde sütunlar ardışık kart; baskıda başlık desenleri; azaltılmış harekette yoktur. Tablo alternatifi şema alanlarının tamamını verir.

Ne değildir? Sık hatalar§

İç fiyat karbon vergisi, piyasa tahmini veya otomatik muhasebe karşılığı değildir. Gölge faydayı gerçek ETS tasarrufuna eklemek; iç transferi dış maliyet saymak; bütün Scope 1–2–3'e bağlamsız fiyat uygulamak; fiyatı süresiz sabitlemek ve düşük karbonlu projenin fiziksel azaltımını ölçmeden yalnız parasal sonucu raporlamak hatadır.

Beş karar kontrolü§

• Mekanizma gölge, ücret veya örtük fiyat olarak açıkça adlandırıldı mı?
• Amaç, emisyon sınırı, fiyat patikası ve onay sahibi yazılı mı?
• Gerçek karbon maliyetiyle çift sayım engellendi mi?
• İç ücret gelirinin kullanımı ve tüzel kişi/vergi etkisi incelendi mi?
• Fiyat ve fiziksel azaltım en az yılda bir gözden geçiriliyor mu?

Birincil kaynaklar§

Erişim: 28.08.2026.

• IFRS Foundation — IFRS S2, iç karbon fiyatı açıklamaları (yeni sekmede açılır)
• IFRS Foundation — IFRS S2 Basis for Conclusions (yeni sekmede açılır)
• Dünya Bankası — Carbon Pricing Dashboard (yeni sekmede açılır)
• Dünya Bankası — 2024 Shadow Price of Carbon Guidance Note (yeni sekmede açılır)
• EIB — Economic appraisal and shadow carbon (yeni sekmede açılır)