Yeşil, geçiş ve sürdürülebilirlik bağlantılı finansman nasıl ayrılır?

Kısa cevap — İlk ayrım etiket değil, yapıdır. Use-of-proceeds araçta net fon, tanımlı uygun projelere tahsis edilir; yeşil kredi/tahvil bunun tipik örneğidir. Sürdürülebilirlik bağlantılı kredi/tahvilde fon genel kurumsal amaçla kullanılabilir; maddi KPI ve iddialı SPT'nin sonucu marj, kupon veya başka bir özelliği etkiler. Geçiş finansmanı, yüksek emisyonlu faaliyetin güvenilir, zaman bağlı ve kilitlenmeyi önleyen dönüşümünü anlatır; use-of-proceeds veya KPI/SPT yapısıyla kurulabilir. “Sürdürülebilir tahvil” (yeşil+sosyal proje tahsisi) ile “sürdürülebilirlik bağlantılı tahvil” aynı ürün değildir.

Bu sayfa hangi kararı bitirir?§

Karar, finansman ihtiyacının belirli proje havuzuna mı yoksa kuruluş performansına mı bağlanacağını ve hangi bütünlük/raporlama paketinin hazırlanacağını belirlemektir.

Yedi adımda yeri: Ölç → Maruziyeti belirle → Hedef koy → Seçenekleri değerlendir → Finanse et → Uygula → Kanıtla ve güncelle.

Girdi → yöntem → çıktı: Fon ihtiyacı, proje havuzu, geçiş planı ve maddi KPI → yapı testi, ilke/rehber eşlemesi, sözleşme ve dış inceleme → araç türü, fon/KPI kontrolü, raporlama takvimi ve yeniden hesaplama hükümleri.

İki ray, üç niteleme§

Proje rayı: ICMA Green Bond Principles ve LMA Green Loan Principles; fon kullanımı, proje değerlendirme/seçimi, fon yönetimi ve raporlama ister. Finansal özellik KPI'ya bağlanmak zorunda değildir. Performans rayı: ICMA SLBP ve LMA SLLP; maddi KPI, iddialı SPT, finansal/yapısal sonuç, raporlama ve doğrulama ister. Fon tahsisi temel test değildir.

“Yeşil”, genellikle çevresel faydalı uygun proje havuzunu niteler. “Sürdürülebilir” use-of-proceeds tahvil, yeşil ve sosyal projeleri birlikte finanse eder. “Geçiş”, kuruluş stratejisinin bilimle uyumu, CAPEX'i, yönetişimi ve kilitlenme riskini öne çıkarır. ICMA'nın 2025 Climate Transition Bond Guidelines'ı ihraç düzeyi rehberlik; Climate Transition Finance Handbook'ı kuruluş düzeyi uygulamalar sağlar. Bu piyasa ilkeleri, sözleşmeye alınmadıkça kendi başına kanun değildir.

Türkiye'de SPK'nın 13 Ağustos 2026 tarihli iki rehberi, yeşil/sürdürülebilir/sosyal sermaye piyasası araçlarını sürdürülebilirlik bağlantılı araçlardan ayrı düzenler. Bir kredi veya yurtdışı ihraç için uygulanacak belge ayrıca belirlenir.

TEMSİLİ örnek§

300 milyon TL finansman iki dilime ayrılsın. 180 milyon TL yeşil dilim belirli verimlilik ve yenilenebilir enerji projelerine; 120 milyon TL SLL dilimi genel kurumsal amaçlara ayrılsın. İlk rapor tarihinde yeşil dilimde 162 milyon TL tahsis:

Tahsis oranı = 162 / 180 = %90; tahsis edilmemiş = 18 milyon TL

SLL'nin Scope 1+2 SPT'si kaçırılırsa 50 baz puan yıllık marj artışı olsun. Bakiye 120 milyon TL ise bir yıllık ek nominal faiz:

120.000.000 × 0,005 = 600.000 TL

Yeşil dilimin tahsis başarısı SLL hedefini karşılamaz; SLL hedefinin tutması da yeşil fonun uygun projeye gittiğini kanıtlamaz. İki kontrol defteri ayrı tutulur.

Hesap künyesi: 2026 nominal TL; değerlendirme iskonto oranı %12 nominal, işleme özgü ve evrensel eşik değil; finansman ömrü 4 yıl; üretim bazı 120.000 ton ürün/yıl; karbon sınırı yeşil projelerde proje Scope 1+2; SLL KPI'da kuruluş Scope 1+2; karbon fiyatı 0/1.500/3.000 TL/tCO₂e, örnek faiz hesabına alınmadı; belirsizlik tahsis takvimi ±6 ay, KPI verisi ±%8; son inceleme 28.08.2026.

Karar çizimi§

Birinci ray

1. Finansman ihtiyacı
2. Use-of-proceeds
3. KPI / SPT bağlantılı

İkinci ray

1. Proje seçimi → tahsis → etki
2. KPI → SPT → doğrulama → fiyat

TEMSİLİ · Yöntem ve sınırlar sayfa metninde açıklanır.

Bileşen: FinansmanIkiRay. En iyi tür: paralel iki raylı karar şeması; aynı “sürdürülebilir finans” üst başlığındaki farklı kontrol nesnelerini ayırır.

Kesin veri şeması/etiketler: instrument_id, structure_type, label, net_proceeds_tl, eligible_project_ids, allocated_tl, kpi_id, kpi_scope, baseline, spt, target_date, financial_consequence, verification_status, framework_version. Ray etiketleri “Fon nereye gider?” ve “Performans finansal özelliği değiştirir mi?”. Caption: “Etiket değil, fon ve performans mekanizması aracı tanımlar.” Alt metin iki rayı ve üç nitelemeyi açıklar. Mobilde üst üste iki ray; baskıda düz/kesikli kenarlık; azaltılmış harekette yoktur. Tablo alternatifi her araç için fon kısıtı, KPI ve raporu verir.

Ne değildir? Sık hatalar§

Sürdürülebilir finans otomatik ucuz fon, taksonomi sertifikası veya iklim etkisi garantisi değildir. Sürdürülebilir tahvili SLB sanmak; geçişi “yeşil olmayan her şey” diye tanımlamak; use-of-proceeds araca genel kurumsal kullanım yazmak; SLL'de maddi olmayan KPI seçmek ve iki rayın raporlamasını tekleştirmek hatadır.

Beş karar kontrolü§

• Araç use-of-proceeds mi, KPI/SPT mi açıkça yazıldı mı?
• Yeşil, sürdürülebilir, geçiş ve bağlantılı terimleri doğru anlamda mı?
• Proje uygunluğu/tahsis ile kuruluş KPI performansı ayrı mı?
• Finansal sonuç, raporlama, doğrulama ve yeniden hesaplama sözleşmede mi?
• Uygulanan hukuk, SPK rehberi ve gönüllü piyasa ilkesi ayrıldı mı?

Birincil kaynaklar§

Erişim: 28.08.2026.

• ICMA — Green Bond Principles (yeni sekmede açılır)
• ICMA — Sustainability-Linked Bond Principles (yeni sekmede açılır)
• ICMA — Climate Transition Finance Handbook ve CTBG (yeni sekmede açılır)
• LMA — Green Loan ve Sustainability-Linked Loan Principles, Mart 2025 (yeni sekmede açılır)
• SPK — 13.08.2026 tarihli iki sürdürülebilir finansman rehberi (yeni sekmede açılır)