Mevcut gidişat senaryosu: proje yapılmazsa ne olur?
Bu sayfada
Kuruluşun, yeni azaltım projeleri olmadan 2026–2030 emisyon ve maliyet yolunu hangi varsayımlarla kabul edeceğini kapatır. Karar çıktısı, hedef ve bütün proje hesaplarında kullanılacak tek, sürümlü referans senaryodur.
Kısa cevap§
Mevcut gidişat veya BAU senaryosu, “bugünkü emisyon sonsuza kadar sabit kalır” varsayımı değildir. Yeni bir dekarbonizasyon kararı alınmadığında üretim, ürün karması, enerji fiyatı ve şebeke faktörü, mevcut varlık yenilemeleri, yürürlüğe girmiş kurallar ve önceden onaylanmış yatırımlar altında emisyonun ve maliyetin nasıl gelişeceğini gösteren karşılaştırma çizgisidir. Hedef ve proje senaryosu bu ortak çizgiye göre ölçülür. BAU’nun varsayımları tarihli, sahipli ve değiştirilebilir değilse proje azaltımı şişebilir; maliyet açığı görünmez kalabilir. Senaryo tahmindir, gerçekleşmiş envanter veya “hiçbir şey yapmama tavsiyesi” değildir.
Bu sayfa hangi kararı bitirir?§
Kuruluşun, yeni azaltım projeleri olmadan 2026–2030 emisyon ve maliyet yolunu hangi varsayımlarla kabul edeceğini kapatır. Karar çıktısı, hedef ve bütün proje hesaplarında kullanılacak tek, sürümlü referans senaryodur.
Yedi adımlı sistemdeki yeri§
Ölç → Maruziyeti belirle → Hedef koy → Seçenekleri değerlendir → Finanse et → Uygula → Kanıtla ve güncelle. Envanter başlangıç noktasını sağlar; BAU, ikinci adımda faaliyet ve dış etkenleri geleceğe taşır. Gerçekleşen veri her yıl senaryoyu sınar.
Girdi → yöntem → çıktı§
| Girdi | Yöntem | Çıktı |
|---|---|---|
| Baz yıl envanteri; üretim ve satış planı; varlık ömrü; enerji/ham madde sözleşmeleri; yürürlükteki kararlar | Kaynak bazında faaliyet × emisyon yoğunluğu; onaylı ve yeni projeleri ayırma; düşük/merkez/yüksek varsayım testi | Yıllık Scope/kaynak emisyonu, enerji ve karbon maliyeti; varsayım defteri; hedefe başlangıç açığı |
Sağlam BAU nasıl kurulur?§
Önce kapsam sabitlenir. Kurumsal Scope 1–2–3, ETS tesisi veya CBAM ürünü aynı BAU değildir. Her serinin tüzel kişi, tesis, kaynak, gaz, dönem ve üretim birimi yazılır. Sonra baz yıl emisyonu faaliyet sürücülerine ayrılır: ton ürün, çalışma saati, yakıt karışımı, elektrik tüketimi, tedarik hacmi veya satılan ürün kullanımı. Basit bağıntı E_t = faaliyet_t × emisyon yoğunluğu_t olmakla birlikte ürün karması veya proses rotası değişiyorsa her akış ayrı modellenir.
İkinci ayrım “zaten olacak” ile “yeni karar” arasındadır. Yasal olarak zorunlu, sözleşmeye bağlanmış veya yatırım komitesince geri dönülemez biçimde onaylanmış değişimler BAU’ya alınabilir; yalnız fikir, bütçe talebi veya duyurulmuş niyet alınmaz. Normal varlık yenilemesi de belgelenir. Eski kazan 2028’de ekonomik ömrünü dolduruyorsa BAU’da sonsuza kadar çalıştırmak proje faydasını yapay büyütür; ancak yerine hangi ekipmanın geleceği kararlaştırılmamışsa düşük karbonlu seçeneği varsayılan sonuç saymak da doğru değildir.
Üçüncü katman dış değişkenlerdir. Şebeke emisyon faktörü, hava koşulu, kapasite kullanımı, ürün talebi, yakıt fiyatı ve uygulanabilir karbon bedeli aynı şey değildir. Fiziksel emisyon sonucu ile finansal sonuç ayrı hesaplanır. Mevzuatın muhatabı ve emisyon sınırı doğrulanmadan bütün kurumsal emisyona tek karbon fiyatı uygulanmaz. Belirsiz değişkenler merkez değerle gizlenmez; düşük, merkez ve yüksek senaryo halinde saklanır.
BAU her yıl geriye dönük sınanır: gerçekleşen faaliyet ile tahmin arasındaki fark; model, fiyat, kapsam ve proje etkisi olarak ayrıştırılır. Model hatası varsa sonraki dönem düzeltilir, fakat eski hedef performansı sessizce yeniden yazılmaz. Birleşme, tesis satışı veya yöntem değişikliği baz yıl yeniden hesaplama politikasına göre ayrıca değerlendirilir.
TEMSİLİ örnek§
Bir seramik tesisinin 2025 baz emisyonu 100.000 tCO₂e olsun. Onaylı satış planı üretimi 2026–2030 arasında sırasıyla %2, %4, %7, %9, %12 artırıyor. Mevcut fırın yoğunluğu sabit, şebeke faktörü için merkez varsayım yılda %1 düşüş olsun. Geri dönülemez tek yatırım 2027’de devreye girecek sayaç sistemidir; doğrudan azaltım yazılmaz. Yeni elektrifikasyon fikri BAU’ya alınmaz. Model 101.500, 102.900, 105.300, 106.600, 109.000 tCO₂e üretir. Bu değerler ölçülmüş sonuç veya piyasa tahmini değil, yöntem gösteren TEMSİLİ bir referanstır.
Karar çizimi§
En uygun görselleştirme: Tek serili çizgi grafik; yıllar sıralı, eğim kararın özüdür.
Kesin veri/etiket: 2025–2030; 100,0 · 101,5 · 102,9 · 105,3 · 106,6 · 109,0 bin tCO₂e; seri adı Yeni azaltım kararı olmadan BAU; veri niteliği TEMSİLİ.
Başlık altı: Yeni proje eklenmeden üretim artışı, şebeke varsayımı ve mevcut kararlarla emisyon yolu yükseliyor.
Alt metin: 2025’te 100 bin tCO₂e olan temsili brüt emisyon, yeni azaltım kararı olmadan 2030’da 109 bin tCO₂e’ye çıkıyor.
Uyarlama: Mobilde altı noktalı çizgi ve değer etiketi; yazdırmada siyah çizgi, daire işaret ve seri adı; hareket yok, dolayısıyla reduced-motion’da aynı ilk kare. Eşdeğer tablo:
| Yıl | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| BAU, bin tCO₂e (TEMSİLİ) | 100,0 | 101,5 | 102,9 | 105,3 | 106,6 | 109,0 |
Ne değildir? Sık hatalar§
BAU hedef değildir; geçmiş yılın düz kopyası, yönetimin tercih ettiği yüksek emisyon yolu veya kesin gelecek tahmini de değildir. Planlanmış projeyi onaylanmış gibi BAU’ya alıp azaltım açığını küçültmek; doğal ekipman yenilemesini yok sayıp proje faydasını büyütmek; kurumsal Scope 1–3 ile düzenleyici maliyet sınırını birleştirmek; yoğunluk varsayımı değişmeden ürün karmasını toplulaştırmak; yalnız merkez senaryo yayımlamak başlıca hatalardır.
Beş maddelik karar kontrolü§
- Kapsam, baz yıl, faaliyet sürücüsü ve veri sahibi yazılı mı?
- Geri dönülemez/onaylı karar ile fikir/koşullu proje ayrıldı mı?
- Fiziksel emisyon, enerji maliyeti ve karbon maliyeti ayrı mı?
- Düşük, merkez ve yüksek varsayımlar ile karar değişim eşiği var mı?
- Gerçekleşen sonuçla yıllık geri test ve sürüm kaydı tanımlı mı?
Birincil resmî kaynaklar§
- GHG Protocol Corporate Standard (yeni sekmede açılır) — kurumsal sınır ve karşılaştırılabilir envanter; erişim: 28.08.2026.
- IFRS S2 Climate-related Disclosures (yeni sekmede açılır) — iklim senaryosu, strateji ve finansal etki açıklaması; erişim: 28.08.2026.
- IPCC AR6 WGIII Summary for Policymakers (yeni sekmede açılır) — azaltım senaryolarının bilimsel bağlamı; erişim: 28.08.2026.