Müşteri ve tedarikçi iklim talepleri nasıl hukukî ve uygulanabilir hâle getirilir?

Adres: /mevzuat-ve-pazar/musteri-tedarikci-talepleri · Öncelik: L1

Kısa cevap§

Müşterinin emisyon verisi, SBTi hedefi, CDP skoru, yenilenebilir elektrik, ürün ayak izi veya azaltım taahhüdü istemesi her zaman doğrudan kanun yükümlülüğü değildir. Talep; yürürlükte hukuk, müşterinin kendi raporlama/özen yükü, satın alma politikası veya imzalanmış sözleşmeden doğabilir. Doğru yönetim, her alan için kaynak, sınır, yöntem, kanıt, gizlilik, doğrulama, düzeltme ve sonuç maddesini yazılı veri sözleşmesine çevirmektir. “ESG formu” tek başına ölçüm yöntemi veya sınırsız denetim hakkı değildir.

Durum: SÖZLEŞMESEL + ilgili hukuk/standart değişken Uzman incelemesi: Ticaret/sözleşme hukukçusu, veri güvenliği ve GHG uzmanı incelemesi bekliyor.
Hukuk inceleme tarihi: 28.08.2026; sözleşme yenilemesinde ve talep metodolojisi değiştiğinde yeniden.

Bu sayfa hangi kararı bitirir?§

“Bu müşteri talebini kabul etmeli miyiz; hangi veri ve taahhüdü hangi şartla vermeliyiz?” kararını bitirir. Karar: Talebi kaynak ve amaç bakımından sınıflandırın; yalnız gerekli/ölçülebilir alanları ortak tanım ve kanıtla sözleşmeye alın, belirsiz sonuç garantisini kabul etmeyin.

Yedi adımlı sistemdeki yeri§

2 Maruziyet ve 6 Uygula merkezlidir; 1 Ölç, 3 Hedef ve 7 Kanıttan gelen veriyi satın alma/satış sözleşmesine taşır, 4–5 ile tedarikçi dönüşümü ve maliyet paylaşımını kurar.

Girdi → yöntem → çıktı§

Girdi: talep sahibi ve amacı, ürün/kuruluş sınırı, sorular/KPI'lar, referans standart ve sürüm, teslim tarihi, veri sınıfı, denetim ve yaptırım taslağı. Yöntem: hukuk–sözleşme–gönüllü talep sınıflaması; gereklilik/orantılılık; ölçülebilirlik ve veri sahibi; ticari sır/KVKK; maliyet ve sorumluluk müzakeresi. Çıktı: kabul/red/şartlı kabul matrisi, veri sözlüğü ve değişiklik kontrollü sözleşme eki.

Talebin hukukî kimliği§

İlk sınıflama beş etikettir: HUKUKΗdoğrudan, MÜŞTERİNİN HUKUKU—dolaylı veri, SÖZLEŞMESEL, GÖNÜLLÜ STANDARDIN ŞARTI, ÖZEL DERECELENDİRME. Örneğin AB ithalatçısının CBAM beyanı hukukî olabilir; Türk üreticinin veri sağlama ayrıntısı çoğu kez satış sözleşmesidir. CDP sorusu veya EcoVadis puanı özel sistemdir; mevzuat veya SBTi hedef onayı değildir. CSRD değer zinciri talebinde 2026/470 ile küçük değer zinciri işletmeleri için getirilen koruma/voluntary standard sınırları ayrıca incelenir.

Veri eki her KPI için tanım, birim, dönem, sınır, Scope/kategori, faktör ve GWP sürümü, tahmin hiyerarşisi, kanıt, güvence seviyesi ve yeniden hesaplama kuralı taşır. Sonuç maddesi “2028'e kadar %30 azaltım” diyorsa baz yıl, üretim değişimi, satın alınan şirket, force majeure, müşteri hacmi ve hedefin mutlak/yoğunluk niteliği yazılmalıdır. Aksi halde taraflar aynı cümleden farklı borç çıkarır.

Ticari sır yönetimi “hiç veri vermemek” ile “ham reçeteyi açmak” arasında katmanlıdır: doğrulayıcıya kontrollü erişim, müşteriyle toplulaştırılmış sonuç, amaçla sınırlı kullanım, alt işleyici kısıtı, saklama/silme, olay bildirimi ve anonimleştirme. Denetim hakkı sıklık, bildirim, kapsam, maliyet ve bağımsızlıkla sınırlandırılır.

Temsili örnek: Alıcı, “ürünler 2027'de %20 düşük karbonlu olacak” şartı öneriyor. Taraflar bunu kgCO₂e/ton, 2024 rota baz yılı, ISO 14067/ürün kategori kuralı, üçüncü taraf sınırlı güvence, yılda bir teslim ve ±%5 maddi hata düzeltmesi olarak yeniden yazar. Hedef kaçırılırsa önce düzeltici eylem; otomatik fesih yalnız ağır/tekrarlı ihlalde. Sayılar tamamen temsilidir.

Uygulama dosyası: talep–cevap sicili§

Her talep için tek satırlık bir kayıt numarası açılır; talebin özgün metni ve geldiği kanal değiştirilmeden saklanır. Kayıtta talep sahibi, hukukî kaynak, iş amacı, zorunlu/gönüllü, veri sahibi, metodoloji sürümü, gizlilik sınıfı, doğrulama, cevap tarihi ve sözleşmesel sonuç alanları bulunur. Hukuk ekibi kaynağı ve sonucu, sürdürülebilirlik ekibi yöntem ile sınırı, bilgi güvenliği erişimi, satış ise ticari sonucu onaylar. Talep değişirse eski yanıtın üzerine yazılmaz; yeni sürüm açılır ve hangi alanın neden değiştiği kaydedilir. Böylece aynı müşteriye farklı yıllarda çelişkili emisyon sayısı verilmez. Ret kararı da gerekçeli olmalıdır: veri yokluğu, yöntem uyumsuzluğu, orantısız denetim veya ticari sır riski ayrı kodlanır. Kabul edilen her KPI, kanıt dosyasına ve düzeltme penceresine bağlanır; sınırsız “doğru ve eksiksizdir” beyanı yerine bilinen tahminler, güven düzeyi ve kullanım amacı açıkça belirtilir.

Karar çizimi§

Karar

TEMSİLİ · Yöntem ve sınırlar sayfa metninde açıklanır.

Görsel üretim notu: Üç kaynak farklı çizgi deseni taşır; sonuçta tek “veri sözleşmesi” olsa da kaynak etiketi kaybolmaz. Her düğüm, kullanılan standart sürümüne açılan ayrıntı satırı içerir.

Ne değildir? Sık hatalar§

• Her müşteri formunu kanun veya zorunlu sertifika diye sunmak.
• Kuruluş envanteri, ürün ayak izi ve CBAM verisini aynı alanda değiştirmek.
• “Bilime dayalı”, “yenilenebilir” veya “düşük karbonlu” terimini yöntem/sınır olmadan taahhüt etmek.
• Sınırsız denetim, ham veri ve alt tedarikçi erişimi vermek.
• Hata düzeltme, yöntem değişikliği ve maliyet paylaşımı olmadan fiyat cezası kabul etmek.

Beş maddelik karar kontrolü§

• Talebin hukukî, dolaylı, sözleşmesel veya gönüllü kaynağı etiketli mi?
• KPI sınır, yöntem, sürüm, birim, dönem ve kanıtla tanımlı mı?
• Ticari sır/KVKK, erişim, saklama ve denetim sınırı yazılı mı?
• Doğrulama, hata düzeltme ve yöntem değişikliği prosedürü var mı?
• Maliyet, fiyat sonucu, düzeltici eylem ve fesih orantılı mı?

Birincil kaynaklar§

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — Mevzuat Bilgi Sistemi (yeni sekmede açılır) — sözleşme/borç hükümlerinin ulusal dayanağı; somut uygulanacak hukuk ayrıca kontrol edilir; erişim 28.08.2026.
• Direktif (AB) 2026/470 (yeni sekmede açılır) — CSRD değer zincirinde korunan işletme ve gönüllü standart sınırları; erişim 28.08.2026.
• CSDDD 2024/1760, 2026/470 ile değişik (yeni sekmede açılır) — risk temelli iş ortağı özen zinciri; erişim 28.08.2026.
• CBAM Tüzüğü (AB) 2023/956 (yeni sekmede açılır) — AB ithalatçısı/beyan sahibi ve ürün verisi hukukî kaynağına örnek; erişim 28.08.2026.