Portföy optimizasyonu: hangi proje, hangi yıl?
Portföy optimizasyonu, “en ucuz tonu seç” kuralından fazlasıdır.
Bu sayfada
Karar, hangi projelerin hangi yılda aday portföye girdiğini, bütçe ve hedef açığının nerede kaldığını göstermektir. Komite onayı, finansman ve uygulama kapıları daha sonra gelir.
Kısa cevap — Portföy optimizasyonu, “en ucuz tonu seç” kuralından fazlasıdır. Projeleri yıllara atar; CAPEX tavanı, hedef emisyon koridoru, bakım duruşu, şebeke kapasitesi, izin, teknoloji tarihi ve proje öncüllerini aynı modelde sınar. Amaç fonksiyonu kuruluşça seçilir: hedefi en düşük maliyetle tutturmak, risk ayarlı NPV'yi yükseltmek veya ikisini ağırlıklandırmak mümkündür. Algoritma yalnız verilen amaç ve kısıtlar kadar doğrudur; mühendislik doğrulaması ya da yatırım yetkisi değildir.
Bu sayfa hangi kararı bitirir?§
Karar, hangi projelerin hangi yılda aday portföye girdiğini, bütçe ve hedef açığının nerede kaldığını göstermektir. Komite onayı, finansman ve uygulama kapıları daha sonra gelir.
Yedi adımda yeri: Ölç → Maruziyeti belirle → Hedef koy → Seçenekleri değerlendir → Finanse et → Uygula → Kanıtla ve güncelle.
Girdi → yöntem → çıktı: Proje kartları, hedef koridoru ve yıllık kaynak tavanları → tamsayılı seçim/zamanlama, bağımlılık ve senaryo testi → seçilen portföy, yıllık CAPEX, azaltım, NPV, karşılanamayan hedef ve bağlayıcı kısıtlar.
Üç görünümü aynı anda kur§
Hedef görünümü her yıl için brüt Scope 1–2–3 sonuçlarını ve hedef açığını taşır. Sermaye görünümü ilk/yenileme CAPEX, OPEX, NPV ve finansman takvimini gösterir. Uygulama görünümü izin, duruş, tedarik, iş gücü, şebeke ve proje öncüllerini içerir. Bir projenin MACC'de solda olması, bu üç görünümde seçileceği anlamına gelmez.
İkili x_i değişkeni proje seçimini göstersin. Basit bir değer ençoklama modeli:
maks Σ NPV_i × x_i
Σ CAPEX_i × x_i ≤ bütçe
Σ azaltım_i × x_i ≥ hedef açığı
x_B ≤ x_A (B ancak A seçilirse)
x_C + x_D ≤ 1 (aynı duruşta birlikte yapılamaz)
Çok yıllı modelde x_i yerine x_i,t kullanılır; devreye alma rampası, yenileme ve
yıllık emisyon sonucu yıl bazında işlenir. Olasılıkları tek beklenen değere gömmek yerine
düşük/merkez/yüksek senaryoda çözümün değişip değişmediği raporlanır.
TEMSİLİ örnek§
2027 için dört proje olsun. A: 4 milyon TL CAPEX, 500 tCO₂e/yıl, 2,0 milyon TL
NPV. B: 6 milyon TL, 900 ton, 1,0 milyon TL NPV ve A'ya bağımlı. C:
5 milyon TL, 700 ton, 0,5 milyon TL NPV. D: 3 milyon TL, 300 ton,
1,4 milyon TL NPV. Yıllık bütçe 13 milyon TL, azaltım açığı 1.700 ton olsun.
A + B + D: CAPEX = 4 + 6 + 3 = 13 milyon TL
Azaltım = 500 + 900 + 300 = 1.700 tCO₂e/yıl
Portföy NPV = 2,0 + 1,0 + 1,4 = 4,4 milyon TL
Bu çözüm hedefi tam karşılar ve B'nin öncülünü sağlar. C, tek başına iyi görülebilir;
ancak A+B yerine konduğunda hedef açığı kalır. Azaltımın %15 düşük gerçekleştiği stres
senaryosunda portföy 1.445 ton verir ve 255 ton açık oluşur; bu açık karar notunda
saklanmaz.
Hesap künyesi: 2026 reel TL, vergi öncesi; proje NPV'leri %9 reel ile,
kuruluşa özgü ve evrensel olmayan oranla hesaplandı; değerlendirme ömrü 10 yıl;
üretim bazı 100.000 ton ürün/yıl; karbon sınırı brüt Scope 1+2, proje etkileşimleri sonrası; karbon fiyatı merkez 1.200 TL/tCO₂e, düşük 0, yüksek 2.400; yalnız düzenleyici nakit etkisine uygulandı; belirsizlik CAPEX ±%20, azaltım ±%15;
son inceleme 28.08.2026.
Karar çizimi§
- 01Hedef: 1.700 t
- 02Sermaye: 13 mn TL
- 03Uygulama: A → B; D bağımsız
- 04A+B+D · açık 0
Bileşen: PortfoyUcPencere. En iyi tür: hizalı üç şeritli zaman/ısı haritası;
aynı proje-yıl hücresinde hedef, sermaye ve uygulanabilirlik sonuçlarını kıyaslar.
Kesin veri şeması/etiketler: project_id, year, selected, capex_tl2026, opex_delta_tl2026, npv_tl2026, abatement_tco2e, target_gap_tco2e, dependency_ids, outage_window, grid_mw, risk_score, scenario. Şerit etiketleri “Hedef (tCO₂e)”,
“Sermaye (2026 reel TL)” ve “Uygulama kapıları”; sütunlar yıllardır.
Caption: “Seçim, ton maliyeti kadar zaman ve kısıt sonucudur.” Alt metin seçili
projeleri, bağlayıcı bütçeyi ve stres açığını söyler. Mobilde her yıl üç satırlı kart;
baskıda simge/desen; azaltılmış harekette geçiş yoktur. Tablo alternatifi her
proje-yılı, seçimi ve kısıt gerekçesini listeler.
Ne değildir? Sık hatalar§
Optimizasyon otomatik yatırım onayı, kesin tahmin veya “yapay zekâ kararı” değildir. MACC sırasını amaç fonksiyonu sanmak; öncülleri atlamak; aynı duruş kapasitesini iki projeye vermek; yalnız beklenen değeri göstermek ve hedefin karşılanamadığı durumu modelden zorla çıkarmak hatadır. Gerçekçi model, gerekirse “uygun çözüm yok” der.
Beş karar kontrolü§
- Amaç fonksiyonu ve yönetim tercihi açık mı?
- Yıllık bütçe, duruş, izin, şebeke ve insan kaynağı kısıtları var mı?
- Bağımlılık ve proje etkileşimleri matematiksel olarak bağlandı mı?
- Düşük/merkez/yüksek senaryoda seçim ve hedef açığı gösterildi mi?
- Model sonucu teknik doğrulama ve komite onayından ayrı mı?
Birincil kaynaklar§
Erişim: 28.08.2026.