Taksonomi ve CAPEX planı nasıl bağlanır?
AB Taksonomisinde önce ekonomik faaliyetin listede bulunup bulunmadığı (eligibility), sonra dört koşulun birlikte karşılanıp karşılanmadığı (alignment) test edilir: bir amaca önemli katkı, diğer amaçlara önemli zarar vermeme, asgari güvenceler ve teknik tarama kriterleri.
Bu sayfada
Karar, hangi faaliyet ve harcamaların uygun, uyumlu veya uyuma yönelik plan kapsamında olduğunu; kanıt açığı ve yatırım takvimini faaliyet düzeyinde belirlemektir.
Kısa cevap — AB Taksonomisinde önce ekonomik faaliyetin listede bulunup bulunmadığı (eligibility), sonra dört koşulun birlikte karşılanıp karşılanmadığı (alignment) test edilir: bir amaca önemli katkı, diğer amaçlara önemli zarar vermeme, asgari güvenceler ve teknik tarama kriterleri. Yönetimce onaylı bir CAPEX planı, uygun bir faaliyeti belirli sürede uyumlu hâle getirecek harcamaları ilişkilendirebilir; bütün şirket geçiş planı veya “yeşil sertifika” değildir. Cari yıl KPI payına gelecekteki plan bütçesinin tamamı değil, ilgili raporlama kurallarına göre cari dönem muhasebe tutarı girer.
Bu sayfa hangi kararı bitirir?§
Karar, hangi faaliyet ve harcamaların uygun, uyumlu veya uyuma yönelik plan kapsamında olduğunu; kanıt açığı ve yatırım takvimini faaliyet düzeyinde belirlemektir.
Yedi adımda yeri: Ölç → Maruziyeti belirle → Hedef koy → Seçenekleri değerlendir → Finanse et → Uygula → Kanıtla ve güncelle.
Girdi → yöntem → çıktı: Faaliyet/NACE eşlemesi, teknik tasarım, CAPEX kayıtları ve güvence kanıtı → eligibility, dört kapı ve KPI pay/payda testi → faaliyet bazlı durum, cari yıl CAPEX KPI'sı, plan takvimi ve eksik kanıt listesi.
Faaliyet düzeyinde dört kapı§
Önemli katkı ilgili çevresel amaç için kriterle gösterilir. DNSH, diğer beş amaca önemli zarar verilmediğini faaliyet ve yer bazında sınar. Asgari güvenceler insan hakları ve sorumlu iş davranışı süreçlerini gerektirir. Teknik tarama kriterleri eşik, yöntem ve kanıtları belirler. Faaliyetin listede olması yalnız uygunluktur; dört kapı geçilmeden uyum iddiası kurulmaz.
CAPEX paydası ilgili finansal raporlama tanımındaki cari dönem sermaye harcamalarıdır. Pay, (a) uyumlu faaliyetlerle ilişkili CAPEX'i ve (b) tanımlı koşulları karşılayan CAPEX planı kapsamındaki cari dönem harcamayı içerebilir. Plan normalde beş yılı aşmaz; nesnel gerekçeyle on yıla kadar süre kullanılan durumlar ayrıca açıklanır. Her harcama bir kez sayılır; planın toplam gelecekteki bütçesi cari yıl payına eklenmez.
2026'da AB taksonomi açıklama sadeleştirmeleri ve teknik kriter revizyon süreçleri bulunduğundan, raporlama dönemi için yürürlükteki konsolide düzenleme ve geçiş seçeneği kontrol edilir. Türkiye'de 7552 sayılı Kanun ulusal taksonomi görevini kurmuştur; 28 Ağustos 2026 itibarıyla uygulama Yönetmeliği resmî taslak sayfasındadır. Taslak kriter, kesin yükümlülük gibi uygulanmaz.
TEMSİLİ örnek§
Şirketin 2026 cari dönem CAPEX paydası 100 milyon TL olsun. Hâlihazırda uyumlu
faaliyet varlıklarına 20 milyon TL harcama; 2026–2030 onaylı uyum planı kapsamında
bu yıl 12 milyon TL uygun harcama bulunsun. Kalan gelecek plan bütçesi 48 milyon TLdir.
Cari dönem CAPEX payı = 20 + 12 = 32 milyon TL
CAPEX KPI = 32 / 100 = %32
48 milyon TL gelecekteki bütçe, 2026 payına eklenmez; plan tablosunda yıllara dağıtılır.
Ayrıca 40 milyon TL harcama listelenmiş bir faaliyete ait olsa fakat DNSH kanıtı
eksik olsa, “eligible” açıklanabilir; “aligned” payına sırf faaliyet adı nedeniyle
alınmaz.
Hesap künyesi: 2026 nominal TL, finansal tablo cari dönem tutarı; KPI'da iskonto
uygulanmaz, proje NPV'sinde kullanılan %10 nominal oran evrensel eşik değildir;
plan 2026–2030, proje ömrü 10 yıl; üretim bazı 150.000 ton ürün/yıl; karbon sınırı
faaliyet/proje Scope 1+2 ve kriterin istediği yaşam döngüsü unsurları; karbon fiyatı
0/1.500/3.000 TL/tCO₂e, KPI pay/paydasına uygulanmaz; belirsizlik harcama eşleme ±%5, DNSH kanıtı ikili açık/kapalı; son inceleme 28.08.2026.
Karar çizimi§
- 01Eligible faaliyet
- 02Önemli katkı
- 03DNSH
- 04Asgari güvenceler
- 05Teknik kriter → aligned
Bileşen: TaksonomiCapexKapilari. En iyi tür: dört kapılı faaliyet filtresi ve
altta yıllı CAPEX rayı; sınıflama ile bütçenin aynı ama karıştırılmayan düzlemlerini bağlar.
Kesin veri şeması/etiketler: activity_id, nace_code, objective, eligibility_status, substantial_contribution_evidence, dnsh_status, minimum_safeguards_status, tsc_version, alignment_status, capex_year, capex_denominator_tl, aligned_capex_tl, plan_capex_tl, plan_end_date, evidence_uri.
Kapılar “katkı / DNSH / güvence / TSC”; alt ray “cari CAPEX / gelecek plan”.
Caption: “Eligibility başlangıç, alignment dört kapının ortak sonucudur.” Alt
metin 100 milyon payda, 32 milyon pay ve eksik DNSH örneğini okur. Mobilde kapı
listesi; baskıda geçti/açık metni; azaltılmış harekette yoktur. Tablo alternatifi her
faaliyet için dört durum ve yıllık CAPEX'i verir.
Ne değildir? Sık hatalar§
Taksonomi şirket notu, kredi onayı, yeşil finansman garantisi veya geçiş planının tamamı değildir. Eligibility'yi alignment diye çevirmek; DNSH'yi yalnız karbonla test etmek; asgari güvenceleri atlamak; bütün gelecek plan bütçesini cari KPI payına yazmak ve Türkiye taslağını yürürlükte düzenleme gibi göstermek hatadır.
Beş karar kontrolü§
- Faaliyet ve yürürlükteki teknik kriter sürümü doğru eşlendi mi?
- Dört alignment kapısının her biri kanıtla kapandı mı?
- CAPEX pay/payda finansal raporlama tutarına mutabık mı?
- Plan süresi, onayı, yıllık harcaması ve çift sayım kontrolü açık mı?
- AB düzenlemesi, Türkiye kanuni görev ve Türkiye taslak statüsü ayrıldı mı?
Birincil kaynaklar§
Erişim: 28.08.2026.
- EUR-Lex — Taxonomy Regulation (EU) 2020/852 (yeni sekmede açılır)
- Avrupa Komisyonu — Taxonomy implementing and delegated acts (yeni sekmede açılır)
- EUR-Lex — Article 8 Disclosures Delegated Act, konsolide (yeni sekmede açılır)
- Avrupa Komisyonu — EU taxonomy for sustainable activities (yeni sekmede açılır)
- İklim Değişikliği Başkanlığı — Türkiye Yeşil Taksonomi Yönetmeliği Taslağı (yeni sekmede açılır)