AB ETS ücretsiz tahsisi ile CBAM yükü nasıl birbirine bağlanır?

Adres: /mevzuat-ve-pazar/ab-ets-cbam · Öncelik: L1

Kısa cevap§

AB ETS, AB'deki kapsamdaki tesisin emisyonuna tahsisat teslim yükü getirir; CBAM ise belirli ithal malların gömülü emisyonu için AB'deki yetkili beyan sahibine sertifika yükü kurar. Köprü, AB ETS'de CBAM mallarına verilen ücretsiz tahsis azaldıkça CBAM sertifika yükünün buna göre ayarlanmasıdır. Türk üretici çoğunlukla CBAM'ın doğrudan beyan sahibi değildir; fakat tesis/üretim rotası verisini sağlama, doğrulama, fiyat ve maliyet paylaşımı satış sözleşmesiyle ona yansıyabilir.

Durum: YÜRÜRLÜKTE; 2026 değişiklik teklifi ayrıca WATCH Uzman incelemesi: AB karbon hukuku ve gümrük uzmanı incelemesi bekliyor.
Hukuk inceleme tarihi: 28.08.2026; bir sonraki kontrol yasama dosyası statüsü değiştiğinde.

Bu sayfa hangi kararı bitirir?§

“İhracat fiyatına hangi karbon unsurunu, kimin hukuki yükü olarak koymalıyız?” sorusunu bitirir. Karar: AB beyan sahibinin CBAM yükünü, AB üreticisinin ETS tahsisinden ve Türk satıcının sözleşmesel veri/maliyet yükünden üç ayrı satırda modelleyin.

Yedi adımlı sistemdeki yeri§

2 Maruziyet ve 5 Finans merkezlidir; 1 Ölçte ürün/rota verisi, 4 Seçenekte ürün yoğunluğu projeleri, 7 Kanıtta doğrulama ve yıllık düzeltme kullanılır.

Girdi → yöntem → çıktı§

Girdi: CN kodu, ithalatçı/beyan sahibi, menşe, üretim rotası ve öncüller, doğrulanabilir gömülü emisyon, AB ETS ücretsiz tahsis ayarlaması, AB ETS fiyatı ve menşe ülkede fiilen ödenen karbon bedeli. Yöntem: önce CBAM kapsam/muafiyet; sonra Tüzük yöntemine göre emisyon; Article 31 ücretsiz tahsis ayarlaması ve Article 9 karbon bedeli; sertifika/fiyat senaryosu. Çıktı: sevkiyat/ürün veri paketi, AB müşterinin tahmini yükü ve sözleşme maddeleri.

Hukuki kimlik ve üç muhatap§

CBAM sertifika sayısı “ürün emisyonu × tam ETS fiyatı” diye doğrudan yazılmaz. Önce Tüzüğe uygun gömülü emisyon belirlenir; yürürlükteki ücretsiz tahsis düzeyini yansıtan ayarlama yapılır; uygun kanıt varsa menşe ülkede fiilen ödenmiş net karbon bedeli düşülebilir. Türk ETS izin veya tahsis kaydı tek başına Article 9 indirimi değildir: fiilî ödeme, indirim/iade ve kabul edilen kanıt gerekir.

Hukuki para hattı AB beyan sahibindedir. Türk tedarikçinin bedeli ödemesi, fiyat indirimi vermesi veya doğrulama ücretini üstlenmesi otomatik Tüzük sonucu değil, ticari pazarlık ve sözleşme sonucudur. Sözleşme en az kapsam/CN kodu sorumluluğu, veri şablonu ve tarih, yöntem sürümü, öncül veri, doğrulayıcı erişimi, ticari sır, hata düzeltme, geçmiş dönem farkı, maliyet paylaşımı ve değişen hukuk maddesi içermelidir.

Temsili örnek: Bir AB alıcısı aynı ürün için iki rotadan veri ister. Rota A'nın doğrulanmış yoğunluğu 1,8; Rota B'nin 1,4 tCO₂e/ton olsun. 10.000 ton siparişte fark 4.000 tCO₂e'dir. Bu, tedarikçinin otomatik 4.000 sertifika “borcu” değildir; AB beyan sahibinin kesin hesabında ücretsiz tahsis ayarı, kapsam emisyonları, fiyat ve olası net karbon bedeli indirimi uygulanır. Türk satıcı için değer, sözleşmedeki fiyat formülüyle oluşur.

Uygulama dosyası: üç taraflı veri ve maliyet mutabakatı§

İthalatçı, AB üretim tesisi karşılaştırması ve Türk üretici aynı çalışma sayfasında üç ayrı aktör olarak tutulur. Türk üretici; ürün/CN kodu, tesis ve üretim rotası, veri dönemi, doğrudan ve gerekiyorsa dolaylı emisyon, öncül girdiler, yöntem sürümü ve doğrulama durumunu sağlar. Yetkili CBAM beyan sahibi, ithalat miktarı ile geçerli CBAM hesabını ve sertifika işlemini yürütür. AB ETS ücretsiz tahsis bağlantısı ise yürürlükteki mevzuat formülüyle ayrı hesaplanır; ihracatçıya hayalî tahsisat yazılmaz. Satış sözleşmesinde veri teslim tarihi, hata düzeltme, tahmini/verili değer kullanımı, doğrulama gideri, karbon fiyatı değişimi ve maliyet paylaşımı açık olmalıdır. Üçüncü ülkede ödenen karbon fiyatı iddiası, hukuken etkin ödenmiş tutar ve izin verilen indirimleri gösteren belgeye dayanır; şirket içi gölge fiyat mahsup değildir. Yıllık kapanışta fiziksel tonaj, emisyon verisi ve ticari fatura birbirleriyle mutabık hâle getirilir.

Karar çizimi§

1. 01AB tesisi: ETS kıyası ve ücretsiz tahsis
2. 02Ücretsiz tahsis ayarlaması
3. 03İthal mal: doğrulanmış gömülü emisyon
4. 04CBAM sertifika hesabı
5. 05Menşede fiilen ödenen net karbon bedeli
6. 06AB beyan sahibi: alım ve teslim
7. 07Türk üretici: veri + sözleşme

TEMSİLİ · Yöntem ve sınırlar sayfa metninde açıklanır.

Görsel üretim notu: Hukukî hat düz, sözleşmesel hat kesiklidir. “Ücretsiz tahsis” bir indirim kutusu değil ayarlama operatörü olarak çizilir; alt metinde matematiksel olmayan erişilebilir açıklama bulunur.

Ne değildir? Sık hatalar§

• AB ETS tesis emisyonu ile CBAM ürün emisyonunu aynı sınır sanmak.
• Türk üreticiyi her durumda AB Tüzüğünün sertifika teslim muhatabı yazmak.
• Türkiye ETS tahsisatı veya izin belgesini otomatik CBAM karbon bedeli indirimi saymak.
• Ücretsiz tahsis ayarlamasını atlayıp tam ETS fiyatını Türk satıcıya hukukî borç gibi aktarmak.
• Sözleşmede yöntem değişikliği, düzeltme ve ticari sır hükümlerini boş bırakmak.

Beş maddelik karar kontrolü§

• CN kodu, kapsam, ithalatçı ve yetkili beyan sahibi teyitli mi?
• Tesis ve ürün/rota sınırları ayrı veri modellerinde mi?
• Ücretsiz tahsis ayarı ve menşede ödenen bedel yalnız resmî kuralla mı?
• Hukukî sorumluluk ile ticari maliyet aktarımı ayrı mı?
• Sözleşmede veri, doğrulama, gizlilik, düzeltme ve değişen hukuk var mı?

Birincil kaynaklar§

• CBAM Tüzüğü (AB) 2023/956 — konsolide metin (yeni sekmede açılır) — Art. 4, 6, 7, 9, 22, 31; Ek I ve IV; erişim 28.08.2026.
• AB ETS Direktifi 2003/87/EC — konsolide (yeni sekmede açılır) — Art. 10a(1a), ücretsiz tahsis/CBAM faktörü; erişim 28.08.2026.
• Komisyon CBAM Q&A — Mayıs 2026 (yeni sekmede açılır) — resmî uygulama açıklaması, mevzuatın yerine geçmez; erişim 28.08.2026.