Yenilenebilir elektrik beyanları: muhasebe, sözleşme ve fiziksel etkiyi ayırmak

Kısa cevap§

YEK-G veya I-REC(E) gibi enerji niteliği belgeleri, bir güç alım anlaşması (PPA), tedarikçi ürünü ve yerinde üretim aynı araç değildir. Her biri mülkiyet, teslim, üretim dönemi, pazar sınırı ve itfa bakımından incelenir. Kalite ölçütlerini karşılayan sözleşmesel araçlar market-based Scope 2 hesabını etkileyebilir; location-based sonucu silmez. “Yenilenebilir elektrik kullandık”, “Scope 2 market-based sonucumuz düştü”, “yeni yenilenebilir kapasiteyi destekledik” ve “şebeke emisyonunu azalttık” farklı iddialardır. Fiziksel veya karşı-olgusal sistem etkisi, sertifika itfasından tek başına çıkarılamaz; ayrı yöntem ve kanıt gerektirir.

Bu sayfa hangi kararı bitirir?§

Kuruluşun hangi elektrik aracını hangi tüketim noktası ve dönem için kullanabileceğini, hangi Scope 2 sonucuna taşıyacağını ve kamuya tam olarak hangi cümleyi hangi kanıtla söyleyebileceğini belirler.

Yedi adımlı sistemdeki yeri§

1 · Ölç iki Scope 2 sonucunu kurar; 2 · Maruziyeti belirle piyasa ve sözleşme koşulunu; 4 · Seçenekleri değerlendir tüketim azaltımı, yerinde üretim, PPA ve belgeyi ayrı seçenekler olarak; 5 · Finanse et sözleşme riskini; 7 · Kanıtla itfa ve iddia sınırını yönetir.

Girdi → yöntem → çıktı§

Girdi: Ölçüm noktası ve tüketim dönemi, şebeke/pazar, tedarik sözleşmesi, PPA hükümleri, YEK-G veya I-REC(E) üretim kaydı ve itfa belgesi, tedarikçi/kalıntı karışım faktörleri.
Yöntem: Araç hakkı ve enerji teslimini ayırma; Scope 2 kalite ölçütleri, pazar-dönem eşleşmesi, tekil mülkiyet/itfa, faktör ve beyan testi.
Çıktı: Market-based hesap girdisi, location-based karşılığı, araç envanteri, hak/itfa kaydı ve izin verilen iddia metni.

Araçtan iddiaya giden dört ayrı test§

Araç testi: YEK-G, Türkiye'deki resmî garanti belgesi düzeni içinde; I-REC(E), I-TRACK standardı ve akredite ürün kodu/registry süreçleri içinde ele alınır. İsim benzerliği araçların her pazar ve iddia için birbirinin yerine geçtiği anlamına gelmez. PPA ise elektrik, fiyat ve risk paylaşımı içeren bir sözleşmedir; enerji niteliği hakkının kime ait olduğu ayrıca yazılmalıdır. Tedarikçi ürünü, yerinde üretim ve bağımsız belge de farklı kanıt paketleri taşır.

Hak ve itfa testi: Üretim niteliği benzersiz olarak ihraç edilmiş mi, doğru hesapta tutulmuş mu, tüketici adına itfa/redemption yapılmış mı, aynı nitelik üretici veya başka müşteri tarafından tekrar iddia ediliyor mu? Sertifikanın alınması ile belirli bir tüketim için kullanımının kapanması aynı işlem değildir. Yerinde üretimin niteliği satılmışsa, fiziksel elektriği tüketen kuruluş aynı yenilenebilir niteliği ikinci kez iddia edemez.

Muhasebe testi: GHG Protocol Scope 2 Guidance'ın kalite şartları ve faktör hiyerarşisi uygulanır. Araç tüketimle aynı uygun pazar ve dönemde ilişkilendirilir; üretim teknolojisi, dönem ve miktar kanıtı saklanır. Market-based sonuç, kalan tüketim için uygun tedarikçi veya artık karışım verisini de içerir. Location-based sonuç uygun şebeke faktörüyle ayrıca hesaplanır. Sözleşmesel araç, Kapsam 1 yakıt/proses veya Scope 3 elektrik değer zinciri kalemlerini otomatik sıfırlamaz.

İddia testi: “Market-based Scope 2 hesabında bu araç kullanıldı” ölçülü bir muhasebe açıklamasıdır. “Elektriğimiz fiziksel olarak yalnız şu santralden geldi” şebekede elektron izleme iddiasıdır ve sözleşme yapısından otomatik çıkmaz. “İlave kapasite sağladık” için projenin finansman ve nedensellik kanıtı; “kaçınılan emisyon” için karşı-olgusal şebeke yöntemi gerekir. Bu etki kurumsal brüt envanterden düşülmez.

PPA değerlendirmesi vade, teslim profili, hacim/fiyat riski, üretim-tüketim eşleşmesi ve belge hakkını kapsar. Saatlik veya coğrafi gönüllü beyanlar, 28 Ağustos 2026'da yürürlükteki GHG Protocol 2015 rehberiyle revizyon önerileri karıştırılmadan açıklanır; istişare taslağı yürürlükte değildir.

Güvence seçilen kriter ve kanıt kapsamıyla sınırlıdır. YEK-G/I-REC(E) belgesi kayıt olayını kanıtlar; bütün iklim stratejisini, net sıfırı veya fiziksel şebeke azaltımını doğrulamaz.

TEMSİLİ örnek§

Bir şirket temsili olarak yıllık ofis tüketimi için bir tedarik ürünü, fabrikası için uzun dönemli PPA ve başka bir nokta için I-REC(E) kullanıyor olsun. Ekip her araçta tüketim noktası/dönemi, belge hakkı ve itfayı ayrı eşliyor. PPA elektriğinin niteliği sözleşmede satıcıda kaldıysa alıcı onu market-based iddiasına otomatik yazmıyor. Location-based toplamı ayrıca açıklıyor; sözleşme sayesinde “şebekede şu kadar emisyonu önledik” demek için ayrı karşı-olgusal çalışma gerektiğini belirtiyor. Kurgu gerçek sözleşme hükmü veya piyasa sonucu değildir.

Karar çizimi§

1. 01YEK-G / I-REC(E) / PPA / yerinde
2. 02Hak ve itfa
3. 03Scope 2 kalite testi
4. 04Market-based hesap
5. 05Sınırı açık beyan
6. 06Fiziksel veya kaçınılan etki

TEMSİLİ · Yöntem ve sınırlar sayfa metninde açıklanır.

Ne değildir? Sık hatalar§

• Belge, PPA, elektrik teslimi ve fiziksel sistem etkisi aynı şey değildir.
• Sertifikayı alınca location-based sonucu veya diğer Scope'ları silmek hatadır.
• İtfa edilmemiş ya da niteliği satılmış üretimi tekrar iddia etmek hatadır.
• PPA'yı otomatik “ilave” veya sıfır emisyonlu saymak hatadır.
• Karşı-olgusal kaçınılan emisyonu brüt Scope 2'den düşmek hatadır.

Beş maddelik karar kontrolü§

• Araç türü, pazar, üretim ve tüketim dönemi eşleşiyor mu?
• Nitelik hakkı, benzersizlik ve kullanıcı adına itfa kanıtlı mı?
• Market-based kalite ölçütü ve faktör hiyerarşisi uygulandı mı?
• Location-based sonuç ile Kapsam 1/3 ayrıca görünür mü?
• Muhasebe beyanı, fiziksel etki ve kaçınılan emisyon cümleleri ayrıldı mı?

Birincil resmî kaynaklar§

• GHG Protocol Scope 2 Guidance (yeni sekmede açılır) — erişim: 28.08.2026.
• EPDK — Elektrik piyasası mevzuatı ve YEK-G düzenlemeleri (yeni sekmede açılır) — erişim: 28.08.2026.
• I-TRACK — I-REC(E) Product Code (yeni sekmede açılır) — erişim: 28.08.2026.
• GHG Protocol Scope 2 güncelleme süreci (yeni sekmede açılır) — erişim: 28.08.2026; mevcut rehber değil, izleme kaydı.