Çevresel ve iklim beyanı nasıl kanıtlanır, yeşil aklama nasıl önlenir?
Ana yer 7 Kanıtla ve güncelledir; ölçüm, hedef, proje ve uygulama çıktısının dış iletişimde ne kadarının söylenebileceğini belirler.
Bu sayfada
“Bu çevresel/iklim ifadesini web sitesinde, üründe veya kampanyada yayımlayabilir miyiz?” kararını bitirir. Karar: Beyanı önce iddia protokolünden geçirin; kanıt ile cümlenin kapsamı birebir eşleşmiyorsa daraltın veya yayımlamayın.
Adres: /mevzuat-ve-pazar/iklim-beyanlari · Öncelik: L2
Kısa cevap§
“Çevre dostu”, “düşük karbonlu”, “karbon nötr”, “net sıfır uyumlu” gibi beyanlar ancak konusu, sınırı, dönemi, baz karşılaştırması, yöntemi, brüt azaltımı, varsa kredi/giderim kullanımı ve kanıtı açık olduğunda güvenilirdir. Türkiye'de 6502 sayılı Kanun, Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği ve Reklam Kurulu çevresel beyan rehberi uygulanır; 1 Temmuz 2026 değişikliği genel çevresel ifadelerin açıklamasız kullanımını ve yaşam döngüsü aşamasının belirsizliğini sıkılaştırmıştır. AB'de 2024/825 yürürlüktedir; ulusal aktarım ve pazar tarihi kontrol edilir.
Durum: TÜRKİYE YÜRÜRLÜKTE + AB DİREKTİFİ/ULUSAL AKTARIM
Uzman incelemesi: Tüketici/reklam hukukçusu, LCA-GHG ve pazarlama onayı bekliyor.
Hukuk inceleme tarihi: 28.08.2026; Reklam Kurulu kararı, Yönetmelik veya AB ulusal aktarım değiştiğinde yeniden.
Bu sayfa hangi kararı bitirir?§
“Bu çevresel/iklim ifadesini web sitesinde, üründe veya kampanyada yayımlayabilir miyiz?” kararını bitirir. Karar: Beyanı önce iddia protokolünden geçirin; kanıt ile cümlenin kapsamı birebir eşleşmiyorsa daraltın veya yayımlamayın.
Yedi adımlı sistemdeki yeri§
Ana yer 7 Kanıtla ve güncelledir; ölçüm, hedef, proje ve uygulama çıktısının dış iletişimde ne kadarının söylenebileceğini belirler. Pazarlama sözü, 1–6. adımların yerine geçmez.
Girdi → yöntem → çıktı§
Girdi: tam beyan metni/görseli, hedef kitle/pazar, ürün/kuruluş sınırı, dönem/baz, PCF/envanter, proje sonuçları, kredi/giderim kayıtları, sertifika ve doğrulama. Yöntem: hukuk ve pazar testi; iddia anatomisi; kanıt güncelliği/temsil; ortalama tüketici ve önemli eksiklik; onay/versiyon. Çıktı: yayımla–daralt–reddet kararı, kanıt dosyası, dipnot ve yenileme/geri çekme tarihi.
Hukuki kimlik ve iddia anatomisi§
| Alan | Kayıt |
|---|---|
| Yargı/kurum | Türkiye'de Ticaret Bakanlığı/Reklam Kurulu; AB tüketici pazarında ilgili üye devlet makamı |
| Norm/statü | 6502 Art. 61–63, Ticari Reklam Yönetmeliği ve 1.07.2026 değişikliği YÜRÜRLÜKTE; Reklam Kurulu Kılavuzu RESMÎ REHBER |
| Asıl muhatap | Reklam veren; ajans, mecra ve ticari uygulama aktörlerinin sorumluluğu somut metne göre |
| AB | Direktif (AB) 2024/825 YÜRÜRLÜKTE; 2005/29/EC'yi değiştirir, üye devlet aktarımı ve uygulama tarihi kontrol edilir |
| Kapsam | Ürün, hizmet, marka/kuruluş ve açık/örtülü metin-görsel beyanlar; hedef kitle ve mecra |
| Kanıt | Yaşam döngüsü aşaması, sınır, yöntem, baz/dönem, ölçü, sertifika/onay kaynağı, kredi ve doğrulama |
İddia dosyası sekiz soruyu cevaplar: Ne hakkında? Hangi coğrafya ve tüzel kişi? Hangi ürün/parti? Hangi yaşam döngüsü? Hangi dönem ve baz? Hangi metrik/yöntem? Brüt azaltım ile kredi/giderim ne kadar? Kim kontrol etti ve kanıt ne zamana kadar geçerli? Bu alanlardan biri tüketicinin kararını değiştirecek ölçüde eksikse küçük dipnotla kurtarılmaya çalışılmaz; ana cümle daraltılır.
“Karbon nötr” beyanında brüt ayak izi, fiziksel azaltım, kalan emisyon ve kullanılan kredi/giderim ayrı görünür. Kredinin kayıt standardı, proje, vintage, seri numarası ve itfası kanıtlanır; bu, ürünün emisyonsuz olduğu anlamına gelmez. “Net sıfır hedefimiz var” ifadesi hedefin kapsam, baz/hedef yılı, onay/statü ve ilerleme durumunu vermelidir; geleceğe dönük hedef bugünkü ürün performansı değildir.
Türkiye'de 1 Temmuz 2026 tarihli 33297 sayılı Resmî Gazete değişikliği hakkında Ticaret Bakanlığının resmî açıklaması; “çevre dostu” gibi genel ifadelerin açıklamasız kullanımının yasaklandığını, yaşam döngüsü aşamasının belirtilmesini ve sertifika/onayın yetkili/akredite/bağımsız kanıtla ispatını açıklar. 2022 Reklam Kurulu Kılavuzu, Kanun ve Yönetmeliğin yerine geçmez ama editoryal kontrolün resmî referansıdır.
AB'de 2024/825; tanınmış üstün çevresel performans olmadan genel çevresel iddiaları ve sera gazı denkleştirmesine dayanarak ürünün nötr/azaltılmış/olumlu etkili olduğunu ileri süren belirli uygulamaları haksız uygulamalar listesine taşır. Ayrı Green Claims teklifi kesin yürürlükte metin gibi kullanılmaz; 2026 kesim tarihinde yasama statüsü ayrıca izlenir.
Temsili örnek: “%40 daha yeşil ambalaj” yerine, kanıt uygunsa “2024 baz tasarımına göre ambalajın A1–A3 sera gazı sonucu, aynı fonksiyonel birim ve yöntemle %40 daha düşük; çalışma tarihi, sınır ve doğrulama linki” denir. Bu, ürünün bütün yaşam döngüsünde %40 daha az etkili olduğu anlamına gelmez.
Uygulama dosyası: iddia sicili ve yayın kilidi§
Her beyan; ekrandaki tam cümle, görsel, dipnot, hedef pazar, dil ve kanal ile tek kimlik altında kaydedilir. Kanıt sahibi emisyon hesabını ve kullanılan veri dönemini; pazarlama sahibi hedef kitleyi; hukuk sahibi yürürlükteki normu; bağımsız kontrol sorumlusu ise doğrulamanın kapsamını onaylar. Sicilde kanıt tarihi, son kullanım, yenileme tetiki ve geri çekme sahibi zorunludur. Ürün reçetesi, elektrik sözleşmesi, kredi portföyü, baz yıl veya mevzuat değişirse yayın kilidi tekrar kapanır; önceki onay yeni kampanyaya taşınmaz. İnternet sayfasındaki kısa ifade, ayrıntılı yöntem notuna erişilebilir bağlantı vermelidir; fakat bağlantı, ana cümledeki yanıltıcı genellemeyi iyileştirmez. Şikâyet veya hata halinde reklamın durdurulması, kanıtın korunması, etkilenen mecraların listelenmesi ve düzeltmenin aynı görünürlükte yapılması önceden tanımlanır. Bu süreç “yeşil” kelimesini yasaklamak değil, söylenen ile kanıtlanan alanı eşleştirmektir.
Karar çizimi§
Görsel üretim notu: “Kredi” ana fiziksel azaltım hattının yan koludur; asla brüt azaltım kutusunun içine çizilmez. Yayın onayı, son kullanım tarihi geçince otomatik WATCH'a döner.
Ne değildir? Sık hatalar§
- “Yeşil/çevre dostu/iklim dostu”yu açıklamasız ve sınırsız kullanmak.
- Kurumsal hedefi bugünkü ürünün düşük emisyon kanıtı yapmak.
- Krediyle denkleştirmeyi emisyonsuz ürün veya brüt azaltım diye sunmak.
- Sertifika logosunun sınır, veren kurum, sürüm ve geçerliliğini saklamak.
- Tek yaşam döngüsü aşamasındaki iyileşmeyi tüm yaşam döngüsüne genellemek.
Beş maddelik karar kontrolü§
- İddianın konusu, pazar/hedef kitle, sınır ve yaşam döngüsü aşaması açık mı?
- Baz, dönem, metrik, yöntem ve karşılaştırma aynı mı?
- Brüt emisyon/azaltım, giderim ve kredi ayrı mı?
- Sertifika, veri ve doğrulama güncel, temsilî ve erişilebilir mi?
- Hukuk/pazarlama onayı, sürüm, son kullanım ve geri çekme sahibi var mı?
Birincil kaynaklar§
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (yeni sekmede açılır) — Art. 61–63 ticari reklam/kurul dayanağı; erişim 28.08.2026.
- Ticaret Bakanlığı — 1.07.2026 Yönetmelik değişikliği resmî açıklaması (yeni sekmede açılır) — 33297 sayılı RG ve çevresel beyan değişiklikleri; erişim 28.08.2026.
- Reklam Kurulu — Çevreye İlişkin Beyanlar Kılavuzu (yeni sekmede açılır) — 13.12.2022 tarihli 328 sayılı ilke kararı; erişim 28.08.2026.
- Direktif (AB) 2024/825 (yeni sekmede açılır) — 2005/29/EC ve 2011/83/EU değişiklikleri; genel iddialar/dengelemeye dayalı ürün iddiaları; erişim 28.08.2026.