4. GHG Protocol: tek envanter değil, birbirine bağlı muhasebe ailesi
Bu sayfada
Envanterin hangi tüzel/operasyonel çevreyi ve hangi emisyon kaynaklarını kapsayacağını; iştiraklerin equity share, finansal kontrol veya operasyonel kontrol yaklaşımından hangisiyle konsolide edileceğini ve hangi Scope 3 kategorilerinin ilgili olduğunu belirleyin.
Kısa cevap§
GHG Protocol, kuruluş ve değer zinciri sera gazı emisyonlarını sınıflandırmak, ölçmek ve raporlamak için en yaygın kullanılan gönüllü muhasebe ailesidir. Corporate Standard organizasyonel ve operasyonel sınırı; Scope 2 Guidance satın alınan enerji muhasebesini; Scope 3 Standard değer zincirinin 15 kategorisini düzenler. Ocak 2026'da yayımlanan Land Sector and Removals Standard 1 Ocak 2027'de etkili olacak ayrı bir katmandır. Corporate Standard 2004, Scope 3 Standard 2011 ve Scope 2 Guidance 2015, nihai revizyonla değiştirilene kadar geçerlidir. GHG Protocol bir hedef doğrulaması, güvence görüşü, ürün EPD'si veya mevzuata otomatik uyum sonucu üretmez.
Künye, statü ve uzman incelemesi§
| Alan | Yayın bilgisi |
|---|---|
| Yayımlayan | World Resources Institute (WRI) ve World Business Council for Sustainable Development (WBCSD) |
| Tam ad | GHG Protocol Corporate Accounting and Reporting Standard — Revised Edition; Scope 2 Guidance; Corporate Value Chain (Scope 3) Standard |
| Sürüm / tarih | Corporate 2004; Scope 3 2011; Scope 2 2015; LSR Standard 30.01.2026 |
| Statü | Gönüllü muhasebe standartları; başka rejimler atıf yaptığında o rejimin koşulları ayrıca uygulanır |
| Etkinlik / geçiş | Mevcut çekirdek metinler etkin; LSR 01.01.2027 etkili; Corporate/Scope 2 revizyonları İZLE |
| Kapsam / önemlilik | Organizasyonel sınır, Scope 1–2–3 ve raporlama ilkeleri; önemli hariç tutmalar açıklanır |
| Uzman incelemesi | Kurumsal GHG muhasebesi uzmanı + Scope 3/veri kalitesi uzmanı |
| Son güncelleme | 28.08.2026 — çekirdek ETKİN, LSR GEÇİŞ, revizyonlar İZLE |
Önceki fark ve tetikleyici: LSR Standard, arazi emisyonları ve CO₂ giderimleri için kurumsal muhasebe şartları getirir ve Corporate/Scope 3 ile birlikte kullanılır. Corporate veya Scope 2 nihai revizyonu, LSR yürürlük tarihi ya da yeni hesaplama rehberi güncellemeyi tetikler; istişare taslakları kural sayılmaz.
Bu sayfa hangi kararı bitirir?§
Envanterin hangi tüzel/operasyonel çevreyi ve hangi emisyon kaynaklarını kapsayacağını; iştiraklerin equity share, finansal kontrol veya operasyonel kontrol yaklaşımından hangisiyle konsolide edileceğini ve hangi Scope 3 kategorilerinin ilgili olduğunu belirleyin.
Yedi adımlı sistemdeki yeri§
- Envanter amacı, kullanıcıları, dönem ve raporlama ilkelerini tanımlayın.
- Organizasyonel sınır için equity share veya kontrol yaklaşımını seçip tüm gruba tutarlı uygulayın.
- Scope 1, Scope 2 ve 15 Scope 3 kategorisi için kaynak haritası oluşturun.
- Faaliyet verisi–emisyon faktörü hiyerarşisini ve veri kalite puanını kurun.
- Scope 2'de uygulanabilir olduğu pazarlarda location-based ve market-based sonuçları ayırın.
- Baz yıl, yapısal değişiklik ve önemli yöntem değişikliği yeniden hesaplama politikasını işletin.
- Envanter raporunu, kontrolleri, belirsizlikleri ve varsa bağımsız doğrulamayı ayrı açıklayın.
Girdi → yöntem → çıktı§
| Girdi | Yöntem | Çıktı |
|---|---|---|
| Tüzel yapı ve mülkiyet/kontrol verisi | Equity share veya kontrol konsolidasyonu | Organizasyonel sınır sicili |
| Yakıt, kaçak, enerji, satın alma, lojistik, kullanım/son ömür verisi | Aktivite × faktör; kategori yöntemleri | Scope 1–2–3 envanteri |
| Sözleşme araçları, baz yıl ve değişiklik kaydı | Scope 2 kalite ölçütleri ve yeniden hesaplama politikası | Karşılaştırılabilir rapor ve kanıt izi |
Uygulama açıklaması§
Organizasyonel sınır “hangi şirketler?”, operasyonel sınır “hangi emisyonlar?” sorusunu yanıtlar. Kontrol yaklaşımında finansal veya operasyonel kontrol seçilir; equity share yaklaşımında ekonomik pay esas alınır. Seçim, bir şirketi sonuçtan çıkarmak için dönemden döneme değiştirilemez. Scope 1 sahip olunan/kontrol edilen kaynakların doğrudan emisyonu; Scope 2 satın alınan veya edinilen elektrik, buhar, ısı ve soğutmanın üretim emisyonu; Scope 3 ise yukarı ve aşağı değer zincirindeki diğer dolaylı emisyonlardır.
Scope 2'de location-based sonuç şebekenin ortalama üretim profilini, market-based sonuç uygun sözleşme araçlarını ve tedarik ilişkilerini yansıtır. Araçların kalite kriterleri sağlanmadan “sıfır emisyonlu elektrik” varsayılmaz. Scope 3'te tarama hesabı sıcak noktayı bulur; karar açısından önemli kategorilerde tedarikçi veya fiziksel faaliyet verisine geçiş planlanır. Harcama tabanlı faktör kolaydır fakat fiyat değişiminden etkilenir; performans izlemede tek başına zayıf olabilir.
Baz yıl karşılaştırması için birleşme, satın alma, elden çıkarma, dış kaynak kullanımı, hesap yöntemindeki önemli gelişme veya hata gibi tetikler önceden tanımlanmalıdır. Ofset ve kaçınılan emisyon, kurumsal brüt Scope 1–2–3 toplamının içinde azaltım gibi gösterilmez. LSR, arazi ve giderim muhasebesine özgü şartları ekler; her şirkete ve her teknolojiye otomatik uygulanmaz.
Her hariç tutma, seçilen konsolidasyon yaklaşımı, raporlanan gazlar ve biyojenik akışlar açıklama notunda izlenir; veri eksikliği kalıcı kapsam daraltma gerekçesi yapılmaz.
TEMSİLİ örnek§
Bir perakende grubu operasyonel kontrol yaklaşımını seçer. Mağaza doğal gazını Scope 1, satın alınan elektriği Scope 2, satılan ürünlerin üretim ve kullanımını ilgili Scope 3 kategorilerinde tutar. Bir dağıtım şirketinin satılması baz yıl politikasındaki önem eşiğini aşarsa karşılaştırma yılını yeniden hesaplar. Yenilenebilir enerji sertifikaları market-based hesapta yalnız kalite koşullarıyla değerlendirilir; location-based sonuç ayrıca gösterilir. Örnek, vergi veya TSRS sınırının otomatik aynı olacağını söylemez.
Karar çizimi§
- Yukarı değer zinciri Scope 3
- Doğrudan kaynaklar Scope 1
- Satın alınan enerji Scope 2
- Aşağı değer zinciri Scope 3
- Organizasyonel sınır equity / kontrol
Üretim notu: Grup düğümünün çevresinde kesik organizasyonel sınır çizgisi; Scope numarası her kutuda yazılı; ok yönü değer zincirini belirtir. Yatay masaüstü, mobilde üst–orta–alt düzene dönüşür.
Ne değildir? Sık hatalar§
GHG Protocol, SBTi hedef onayı veya ISO doğrulama görüşü değildir; tüm düzenlemelerin sınırını otomatik karşılamaz. Hatalar Scope ile sahiplik sınırını karıştırmak, Scope 2 yöntemlerinden yalnız düşük olanı göstermek, Scope 3 kategorilerini çift saymak, ofseti brüt envanterden düşmek ve taslak revizyonu etkin kural gibi kullanmaktır.
Beş maddelik karar kontrolü§
- Konsolidasyon yaklaşımı tüm grup için tutarlı ve belgeli mi?
- Scope 1–2–3 kaynakları tamlık kontrolünden geçti mi?
- Scope 2 çift raporlama ve araç kalite koşulları uygulanıyor mu?
- Baz yıl yeniden hesaplama tetikleri önceden tanımlı mı?
- LSR geçişi ve çekirdek standart revizyonları ayrı izleniyor mu?
Birincil kaynaklar§
- GHG Protocol — Corporate Standard (yeni sekmede açılır) — erişim: 28.08.2026
- GHG Protocol — Scope 2 Guidance (yeni sekmede açılır) — erişim: 28.08.2026
- GHG Protocol — Scope 3 Standard (yeni sekmede açılır) — erişim: 28.08.2026
- GHG Protocol — Land Sector and Removals Standard (yeni sekmede açılır) — erişim: 28.08.2026
- GHG Protocol — Corporate Suite güncelleme süreci (yeni sekmede açılır) — erişim: 28.08.2026