Hangi sistem ne işe yarar?
TSRS, ESRS, GRI, SBTi, CDP, GHG Protocol ve ISO aynı soruya cevap vermez.
Bu sayfada
Ölçüm, hedef doğrulaması, finansal açıklama, etki raporlaması ve güvence için hangi sistemin hangi işi yaptığını seçersiniz.
Asıl muhatap: Çerçeveye göre raporlayan işletme, hedef sahibi kuruluş veya GHG beyanının sahibi; operasyonel kullanıcılar raporlama, sürdürülebilirlik, finans, risk ve iç denetim ekipleridirTSRS, ESRS, GRI, SBTi, CDP, GHG Protocol ve ISO aynı soruya cevap vermez. Sağlam kurgu, birini diğerinin yerine seçmek değil; gerekli olanları görev sırasına koymaktır.
Önce soruyu seçin§
| Sistem | Cevapladığı ana soru | Ana çıktı | Niteliği ve asıl muhatap |
|---|---|---|---|
| GHG Protocol | Emisyon nerede, hangi Scope'ta ve hangi sınırda? | Kurumsal Scope 1–2–3 envanteri | Gönüllü muhasebe standardı; envanter hazırlayan kuruluş |
| ISO 14064-1 / 14067 | Kuruluş beyanı veya ürün ayak izi nasıl kurulup doğrulanabilir? | Kuruluş GHG beyanı / ürün sonucu | Gönüllü standart; müşteri veya sözleşme isteyebilir |
| SBTi | Kurumsal azaltım hedefi bilimle uyumlu bir yönteme göre doğrulanabilir mi? | Yakın ve/veya uzun dönem hedef doğrulaması | Gönüllü hedef doğrulama sistemi |
| TSRS / IFRS S2 | İklim riski ve fırsatı işletmenin beklentilerini nasıl etkiler? | Yönetişim, strateji, risk, metrik ve hedef açıklaması | IFRS S2 küresel standart; TSRS, KGK kapsamındakiler için Türkiye'de zorunlu |
| CSRD / ESRS | Kuruluşun etkileri ve sürdürülebilirlik konuları finansal olarak nasıl önemlidir? | Çift önemlilik ve ESRS açıklamaları | AB Direktifi ve raporlama standartları; kapsam/ülke aktarımı test edilir |
| GRI | Kuruluşun ekonomi, çevre ve insanlar üzerindeki önemli etkileri nedir? | Etki odaklı raporlama | Gönüllü standart; düzenleme veya sözleşme atıf yapabilir |
| CDP | Kuruluş yönetişim, risk, emisyon, hedef ve eylemlerini nasıl açıklıyor? | Platform beyanı ve puanlama | Gönüllü açıklama/puanlama platformu; hedef doğrulayıcı değil |
Hesap, hedef, açıklama: doğru sıra§
İlk katman ölçümdür. GHG Protocol Corporate Standard, Scope 3 Standard ve Scope 2 Guidance; kuruluş envanterinin yaygın omurgasını kurar. 28 Ağustos 2026 itibarıyla 2004 Corporate Standard, 2011 Scope 3 Standard ve 2015 Scope 2 Guidance, nihai metinlerle değiştirilmiş değildir. Scope 2 revizyon önerileri bugünün kuralı gibi uygulanmaz. ISO 14064-1 kuruluş; ISO 14067 ürün GHG beyanına farklı bir normatif yol sunar.
İkinci katman hedeftir. SBTi raporlama standardı değildir. Corporate Net-Zero Standard V2.0 Haziran 2026'da nihai yayımlanmıştır; doğrulama geçişi ise tarihlidir: 31 Ocak 2027'ye kadar V1.3.1, 1 Şubat 2027–31 Ocak 2028 arasında V1.3.1 veya V2.0, 1 Şubat 2028'den itibaren yalnız V2.0. Hedef başvurusunda kullanılan sürüm açıkça yazılır.
Üçüncü katman açıklamadır. TSRS 1–2, yatırımcı açısından önemli risk ve fırsatları hedefler; otomatik olarak ESRS'deki çift önemlilik değildir. TSRS 2, varsa geçiş planını; eylem, kaynak, hedef, ilerleme, bağımlılık ve finansal etkilerle ilişkilendirir. Bir geçiş planı kurma emri veya performans sertifikası sayılmaz.
CSRD bakımından Direktif (AB) 2026/470, AB düzeyinde 18 Mart 2026'da yürürlüğe girmiş; ulusal aktarım son tarihi 19 Mart 2027 olarak belirlenmiştir. Kuruluşun ülke, konsolidasyon ve geçiş hükümleri incelenmeden kapsam kararı verilmez. Komisyonun 3 Temmuz 2026'da kabul ettiği revize ESRS, kesim tarihinde Avrupa Parlamentosu ve Konsey incelemesindedir; henüz uygulanmamakta ve AB Resmî Gazete/yürürlük adımını tamamlamamıştır. Bağlayıcı set 2023/2772 ve ilgili değişikliklerdir.
GRI, finansal önemlilikten farklı olarak etkileri merkeze alır. GRI 102: Climate Change 2025 ve GRI 103: Energy 2025, 1 Ocak 2027 veya sonrasında yayımlanan rapor ve materyaller için etkilidir. Eski ve yeni GRI 102 yalnız numarayla değil ad ve yılla anılır. GRI 305-1–305-5 yeni iklim yapısıyla yer değiştirirken 305-6 ve 305-7 kalır. CDP ise 2026 açıklama ve puanlama platformudur; bir SBTi hedef doğrulaması veya mevzuat güvencesi üretmez.
ISO ailesi tek bir “dekarbonizasyon belgesi” değildir. ISO 50001 enerji yönetimini; Mart 2026'da yayımlanan ISO 50100:2026 enerjiyle ilişkili Scope 1–2'nin mutlak azaltımını ele alır. ISO 50100, Scope 3'ü ve enerji dışı proses emisyonlarını kapsamaz. ISO/DIS 14060 kesim tarihinde taslaktır; nihai net sıfır standardı gibi sunulamaz.
Bir kuruluş için örnek yığın§
Kurumsal envanter için GHG Protocol/ISO; hedef için SBTi; Türkiye'de yatırımcı açıklaması için kapsam oluşuyorsa TSRS; AB kapsamı varsa CSRD/ESRS; önemli etkileri anlatmak için GRI; talep edilen platform yanıtı için CDP kullanılabilir. Tek bir ortak veri modeli kurulabilir, ancak önemlilik, sınır, dönem, metodoloji ve güvence farkları korunur.
Hukuk, standart ve sözleşme§
TSRS'nin zorunluluğu KGK kapsam kararından; CSRD yükü AB hukuku ve ilgili ülke aktarımından doğar. GRI, SBTi, CDP, GHG Protocol ve ISO genellikle gönüllüdür. Bununla birlikte banka, müşteri, ihale veya tahvil sözleşmesi bunlardan birine uyumu koşul hâline getirebilir. Sözleşmesel gereklilik “kanun” etiketiyle yayımlanmaz.
Karar çizimi · Beş katlı kanıt yapısı§
Çizim tanımı: Alttan üste beş yatay ray: ölç — GHG Protocol / ISO, hedefle — SBTi, dönüştür — yol haritası, açıkla — TSRS / ESRS / GRI / CDP, güvence ve karar. Her rayın sağında tek cümlelik çıktı etiketi bulunur. Standartlar birbirine dönüşen kutular gibi değil, ortak kanıta bağlanan farklı görevler olarak çizilir.
Sık yapılan hatalar§
- CDP puanını hedef doğrulaması; SBTi'yi raporlama standardı saymak.
- TSRS ile ESRS'nin önemlilik mantığını özdeşleştirmek.
- GRI'nin yeni 102 standardını eski 102: General Disclosures ile karıştırmak.
- Revize ESRS'yi Resmî Gazete adımı tamamlanmadan bağlayıcı set saymak.
- Taslak ISO/DIS 14060'ı nihai standart; ISO 50001'i tam GHG envanteri saymak.
Karar kontrolü§
- Hangi soruya cevap arandığı: ölçüm, hedef, açıklama, puanlama veya güvence?
- Kapsamın kaynağı: hukuk, gönüllü taahhüt, müşteri/banka talebi veya sözleşme?
- Kullanılan standart adı, yılı, sürümü ve geçiş tarihi yazılı mı?
- Organizasyon, değer zinciri, ürün ve hedef sınırları mutabık mı?
- Aynı veri farklı çerçevelere çevrilirken yöntem farkı kayıtlı mı?
Birincil kaynaklar§
- IFRS S2 Climate-related Disclosures (yeni sekmede açılır)
- KGK — TSRS 1 ve TSRS 2 (yeni sekmede açılır)
- Direktif (AB) 2026/470 (yeni sekmede açılır)
- Bağlayıcı ESRS seti — konsolide metin (yeni sekmede açılır)
- Komisyonun 3 Temmuz 2026 revize ESRS duyurusu (yeni sekmede açılır)
- GRI 102: Climate Change 2025 (yeni sekmede açılır) ve GRI 103: Energy 2025 (yeni sekmede açılır)
- SBTi V2 geçiş bilgisi (yeni sekmede açılır)
- CDP 2026 açıklama merkezi (yeni sekmede açılır)
- GHG Protocol Corporate Standard (yeni sekmede açılır)
- ISO 50100:2026 (yeni sekmede açılır) ve ISO/DIS 14060 (yeni sekmede açılır)